Oplegnotitie open standaarden, Lijsten 11 februari 2026
Content
Vergadering: Forum Standaardisatie woensdag 11 februari 2026
Agendapunt: 5
Documentnummer: FS-20260211-5
Aan: Forum Standaardisatie
Van: Stuurgroep Open Standaarden
Datum: 29 januari 2026
Versie: 1.0
Bijlagen: 5A Intakeadvies IMBOR 2025
5B Intakeadvies NVN-CEN TS 18026 2024 EN
5C1 Oplegnotitie evaluatie documentstandaarden
5C2 Evaluatie ODF en PDF
5E Voorstel wijziging toetsingsprocedure
Rechten: CC0 publieke domeinverklaring
Ter besluitvorming
A. IMBOR 2025 verplichten aan de overheid, voor betere gegevensuitwisseling (intakeadvies)
Inleiding
De overheid heeft baat bij eenduidige, betrouwbare en actuele informatie over objecten in de eigen openbare ruimte en infrastructuur om goede besluiten over het beheer van de buitenruimte te kunnen nemen. Het toepassen van de standaard Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR) helpt hierbij door gegevens over deze objecten op een uniforme en begrijpelijke manier vast te leggen. Dit voorkomt gegevensverlies, verbetert de samenwerking en maakt beheerprocessen efficiënter.
Besluitvraag
Versie van 1 juli 2025 van de standaard IMBOR (kortweg: IMBOR 2025) in procedure te nemen voor opname op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. Een volledig expertonderzoek is aangewezen om de standaard te toetsen aan de criteria voor opname op de lijst (betere gegevensuitwisseling).
Belang van de standaard: betere gegevensuitwisseling
IMBOR helpt overheidsorganisaties met het eenduidig en begrijpelijk vastleggen van gegevens over objecten in de openbare ruimte, zoals bomen, lantaarnpalen, verkeersborden, bruggen etc. Alle betrokken partijen bij het beheer van de openbare ruimte spreken met IMBOR dezelfde ‘taal’. Dit voorkomt gegevensverlies, verbetert de samenwerking en maakt beheerprocessen efficiënter.
Hoe is het proces verlopen?
Op 7 november 2025 heeft het Kennisplatform CROW IMBOR 2025 aangemeld om te toetsen of de standaard in die versie geschikt is om te verplichten (‘Pas toe of leg uit’) aan de overheid. Op 6 januari 2026 heeft een intakegesprek plaatsgevonden met de indiener, procedurebegeleider InnoValor Advies en Bureau Forum Standaardisatie. In dit gesprek is onderzocht of IMBOR voldoet aan de criteria om in procedure te worden genomen. De standaard lijkt te voldoen aan de criteria om in procedure te worden genomen.
B. NVN-CEN TS 18026 2024 EN aanbevelen aan de overheid, voor veiliger internet (intakeadvies)
5B Intakeadvies NVN-CEN TS 18026 2024 EN
Inleiding
Door uniforme veiligheidseisen te stellen aan aanbieders van clouddiensten kunnen overheidsorganisaties vereisen dat deze aanbieders hun cyberveiligheid tot een bepaald niveau op orde hebben om hun diensten aan hen te mogen leveren. De standaard NVN-CEN TS 18026 voorziet in dit soort cybersecurityvereisten. Toepassing ervan kan leiden tot een eenduidige uitvraag aan leveranciers, maar tevens leiden tot een beperkt aantal geschikte leveranciers door de gestelde eisen. De standaard richt zich daarmee niet op het verbeteren van de leveranciersonafhankelijkheid en tevens niet op het bevorderen van de interoperabiliteit van de overheid.
Besluitvraag
NVN-CEN/TS 18026:2024 EN in procedure nemen om te toetsen of deze standaard kan worden aanbevolen aan de overheid.
Belang van de standaard: veiliger internet
Momenteel ontbreken duidelijke en uniforme overheidsvereisten op het gebied van cloudbeveiliging. Met behulp van deze standaard kan de vraag naar beveiligingseisen helder worden uitgevraagd. De standaard voorkomt versnippering van veiligheidsvoorschriften binnen de EU door één uniform beveiligingsniveau vast te leggen. Hierdoor hoeven clouddienstleveranciers zich nog maar één keer te certificeren volgens het EUCS-schema (op het gekozen niveau) om aan de cybersecurity-eisen van alle deelnemende EU-lidstaten te voldoen.
Hoe is het proces verlopen?
Op 6 mei 2025 heeft het Ministerie van Economische Zaken NVN-CEN/TS 18026:2024 EN aangemeld om te toetsen of de standaard geschikt is om aan te bevelen aan de overheid. Op 30 juni 2025 heeft een intakegesprek plaatsgevonden met de indiener, procedurebegeleider InnoValor Advies en Bureau Forum Standaardisatie. In dit gesprek is onderzocht of NVN-CEN/TS 18026:2024 EN voldoet aan de criteria om in procedure te worden genomen. De standaard lijkt niet te voldoen aan de criteria om in procedure te worden genomen.
C. Evaluatie Documentstandaarden ODF en PDF
5C1 Oplegnotitie evaluatie documentstandaarden
Inleiding
De open documentstandaarden Open Document Format (ODF) en Portable Document Format (PDF) zijn formats voor de uitwisseling en publicatie van documenten. ODF is een verzamelnaam voor een set formaten voor het uitwisselen van onder andere reviseerbare tekstbestanden (.odt), spreadsheets (.ods) en presentaties (.odp). In andere woorden, ODF is een open standaard voor het creëren en bewerken van documenten via kantoorsoftware. Daarmee is ODF te beschouwen als de open tegenhanger van leverancierspecifieke formaten zoals .docx voor tekst of .pptx voor presentaties. PDF is een formaat voor het uitwisselen en publiceren van niet of beperkt reviseerbare documenten. Een PDF is daarmee vaak het eindpunt van een document: zodra een document niet meer hoeft te worden bewerkt, kan men kiezen het bewerkbare document om te zetten naar een gefixeerde PDF voor publicatie of voor archivering. PDF bestaat uit een familie van PDF-soorten. Versie 1.2 van ODF en PDF 1.7, A-1 en A-2 onder de registratie PDF kennen thans de ‘Pas toe of leg uit’-status.
In het kader van regulier onderhoud van de ‘Pas toe of leg uit’ evalueert het Forum Standaardisatie jaarlijks een of meerdere standaarden op de huidige relevantie van de standaard, het functioneel toepassingsgebied, het beheer en de stand van zaken rond de adoptie van de standaard. De standaarden PDF/A-1, PDF/A-2, PDF 1.7 en ODF staan elk meer dan tien jaar op de 'Pas toe of leg uit'-lijst. In deze periode hebben er bewegingen plaatsgevonden die van invloed zijn op de verplichting van deze standaarden voor de overheden Het Forum Standaardisatie besloot daarom op 13 december 2023 de standaarden in samenhang te evalueren. Het onderzoek vond plaats in 2025 en begin 2026.
Besluitvraag
- Het vaststellen van de Evaluatie Documentstandaarden ODF en PDF
- Aanbevelingen en conclusies op ODF en PDF afzonderlijk en de (deels overlappende) aanbevelingen en conclusies op Documentstandaarden in het algemeen, waaronder (direct aan het Forum gericht):
- benutten van de kansen van de verandering van rol van documenten in informatievoorziening en zoek overheidsbrede afstemming over publicatieketen van informatie via een op te zetten samenwerkingscoalitie
- het beleggen van de regierol voor een Nederlandse intermediair die structureel zorgt voor kennisdeling, afstemming, ondersteuning van organisaties en aansluiting borgt bij internationale standaardisatie, voor zowel ODF en PDF en dit onder de aandacht te brengen bij de NDS-raad;
- borgen van de naleving van verplichting van ODF bij inkoopprocessen van de overheid en agenderen van ODF bij strategisch leveranciersmanagement ten behoeve van het bevorderen van leveranciersonafhankelijkheid en van digitale autonomie
- herformuleren van het functioneel toepassingsgebied voor PDF;
- onderzoeken van opname van PDF/UA op de 'Pas toe of leg uit'-lijst om digitale toegankelijkheid van PDF te stimuleren.
Samenvatting
De evaluatie heeft getoetst in hoeverre de standaarden nog voldoen aan de vier inhoudelijke criteria voor de toetsingsprocedure: 1) de toegevoegde waarde, 2) de openheid van het standaardisatieproces, 3) het draagvlak en de ervaringen met de standaard en 4) de opname van de standaard bevordert de adoptie. Geen van deze punten staan ter discussie, zowel bij ODF als bij PDF.
Echter, de evaluatie van ODF en PDF laat zien dat open documentstandaarden beleidsmatig breed worden onderschreven, maar in de praktijk onvoldoende worden gebruikt en onvoldoende effect sorteren. ODF blijft een ondermaats toegepaste standaard, terwijl het strategisch belang ervan voor digitale autonomie en leveranciersonafhankelijkheid toeneemt. PDF is juist een wijdverbreide praktijkstandaard, maar wordt vaak niet toegepast in haar open, digitaal toegankelijke of archiefwaardige vorm.
Het debat over documentstandaarden wordt te vaak technisch benaderd, terwijl het in wezen bestuurlijke keuzes betreft. Documentformaten zijn niet neutraal: ze bepalen hoe toegankelijk, herbruikbaar en controleerbaar overheidsinformatie is en in welke mate de overheid afhankelijk blijft van gesloten leveranciersecosystemen.
In het licht van geopolitieke ontwikkelingen en de nationale inzet op digitale autonomie verdienen open documentstandaarden een prominentere plek in zowel het beleidsdiscours, als in het dagelijks praktisch gebruik. Dit geldt in het bijzonder voor ODF als strategisch instrument binnen de moderne werkplek en voor PDF als kwaliteitskritische standaard voor publicatie en archivering.
D. XBRL selecteren voor evaluatieonderzoek (2026), voor waarborgen kwaliteit ‘Pas toe of leg uit’-lijst
[geen bijage]
Inleiding
De lijsten open standaarden vormen een belangrijk instrument van het Forum Standaardisatie om de onderlinge samenwerking van overheden te bevorderen. Daarom is het van belang om de kwaliteit van de informatie op die lijsten te waarborgen. Het Forum Standaardisatie evalueert daarvoor jaarlijks een of meerdere standaarden. Het onderzoek richt zich met name op de huidige relevantie van de standaard, het functioneel toepassingsgebied, het beheer en de stand van zaken rond de adoptie van de standaard.
Besluitvraag
Het Forum Standaardisatie wordt gevraagd in te stemmen met het in 2026 evalueren van de huidige versie van de ‘Pas toe of leg uit’-standaard XBRL (versie 2.1) voor het waarborgen van de kwaliteit van de ‘Pas toe of leg uit’-lijst.
Over de standaard
eXtensible Business Reporting Language (XBRL) is een internationale, open standaard voor het digitaal uitwisselen van verplichte financiële rapportages en informatie voor bedrijfsleven. Dat gebeurt via .XBRL-bestanden. Omdat applicaties deze bestanden kunnen lezen, scheelt dat tijd en geld. Bovendien kan een boekhoudpakket één rapportage aanmaken en versturen naar zowel een bank als overheid.
Aanleiding
De standaard staat sinds 17 april 2010 op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. De opname omvat zogenoemde "errata corrections" die voor XBRL zijn uitgebracht. De registratie XBRL op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst omvat meerdere specificaties. Deze is op 27 februari 2020 uitgebreid met aanvullende specificaties van onder andere ‘Inline’ en ‘Dimensions’.
In 2016 heeft het Forum Standaardisatie versie 2.1 van BXRL ook geëvalueerd. Dat leidde uiteindelijk tot een verbreding en formulering conform de standaard syntaxis van het functioneel toepassingsgebied naar zoals deze thans is geformuleerd. Tevens werd geconcludeerd dat van een echt brede toepassing van de standaard nog geen sprake was. De huidige stand van zaken daaromtrent kan nader worden onderzocht in een nieuwe evaluatie.
Op dit moment is er geen Nederlandse organisatie in beeld die toeziet op het bevorderen van de adoptie van de standaard in Nederland en fungeert als vertegenwoordiger van de Nederlandse gebruikers naar de internationale beheerorganisatie. Zo’n organisatie kan in aanmerking komen voor het predicaat ‘Uitstekend beheer’ voor XBRL als Erkend Nederlands Intermediair. In een evaluatie kan hier nader naar worden gekeken.
Hoe is het proces verlopen?
De volgende criteria worden toegepast om standaarden te selecteren voor het onderzoek:
a. Staat de standaard
- vier jaar of langer op de ‘pas toe of leg uit’-lijst (i.e. 2022 of ouder)
- en is deze in de tussentijd niet getoetst (bijvoorbeeld voor een nieuwe versie)?
b. Voldoet de standaard nog volledig aan de vier criteria voor opname op de 'Pas toe of leg uit'-lijst?
c. Zijn er signalen van gebruikers dat het draagvlak onder druk staat?
d. Hebben er zich relevante (markt)ontwikkeling voorgedaan met betrekking tot de standaard of de toepassing ervan?
e. Is het toepassingsgebied van de standaard nog relevant en duidelijk?
Op basis van selectiecriterium ‘a’ heeft het bureau in het van najaar 2025 een long list van mogelijk te evalueren standaarden opgesteld. Het bureau heeft vervolgens de standaarden op de long list beoordeeld op de overige vier criteria en een short list opgesteld van standaarden geschikt voor evaluatie in 2026. Over deze standaarden heeft een tweede selectieronde plaatsgevonden, waarna XBRL aan de Stuurgroep is voorgedragen voor evaluatie.
E. Voorstel inkorting toetsingsprocedure conform Awb
5E Nota Inrichting procedures conform Awb
Besluitvraag
Het Forum Standaardisatie wordt gevraagd in te stemmen met:
• het aanpassen van de toetsingsprocedure waarbij een positieve intake door het Bureau Forum Standaardisatie leidt tot directe start van de toetsing;
• het vervallen van een afzonderlijk formeel besluit van Stuurgroep en Forum om een standaard “in procedure te nemen”;
• het hanteren van een maximale doorlooptijd van 26 weken tussen aanmelding en besluitvorming door het OBDO als expliciete procesdoelstelling.
Aanleiding
Een tijdige en voorspelbare besluitvorming is essentieel voor zowel indieners als gebruikers van standaarden. Uit de huidige toetsingsprocedure en bijbehorende planning blijkt echter dat de doorlooptijd tussen aanmelding van een standaard en besluitvorming structureel oploopt tot circa 40–47 weken. Deze doorlooptijd staat onder druk van vaste instapmomenten, seriële besluitvorming en meerdere formele besluitlagen vroeg in het proces. Hierdoor ontstaat onnodige vertraging die niet direct voortvloeit uit inhoudelijke zorgvuldigheid.
Daarbij geldt dat op grond van artikel 3:18 van de Algemene wet bestuursrecht besluiten zo spoedig mogelijk dienen te worden genomen, doch uiterlijk binnen zes maanden na ontvangst van de aanvraag, tenzij het een zeer ingewikkeld of omstreden onderwerp betreft. Hoewel de toetsingsprocedure van het Forum een eigen karakter heeft, is deze norm van 6 maanden wel degelijk richtinggevend voor een zorgvuldige en tijdige behandeling van aanvragen.
Doelstelling
Met dit voorstel wordt beoogd:
- de doorlooptijd van aanmelding tot OBDO besluitvorming structureel te beperken tot maximaal 26 weken;
- de inhoudelijke zorgvuldigheid en transparantie van de toetsing te behouden;
- beter aan te sluiten bij de Awb-norm voor tijdige besluitvorming;
- het proces voorspelbaarder en efficiënter te maken voor alle betrokkenen.
Kern van het voorstel
De kern van het voorstel is het verplaatsen van het besluit om een standaard in procedure te nemen van het Forum Standaardisatie naar de intakefase, uitgevoerd door het Bureau Forum Standaardisatie (BFS).
Concreet houdt dit in:
- Intake als beslissende instap
- Na ontvangst van een volledig ingevuld aanmeldformulier voert het BFS een administratieve controle en een intakegesprek met de indiener.
- Indien uit de intake blijkt dat de standaard voldoet aan de vier door het Forum vastgestelde ontvankelijkheidscriteria, wordt de standaard direct in procedure genomen en geplaatst op de lijst “standaarden in behandeling”.
- Het opstellen van een afzonderlijk intakeadvies en een formeel besluit van Stuurgroep en Forum om de toetsing te starten vervalt.
- Informerende rol voor Stuurgroep en Forum
- De uitkomst van de intake wordt ter kennisname gedeeld met Stuurgroep en Forum.
- Indien er zwaarwegende redenen zijn om een standaard niet verder in procedure te nemen, kan het Forum hierop gemotiveerd sturen, maar dit vormt geen standaard beslismoment meer.