Notitie – ter kennisname - september 2026
Content
| Vergadering | Forum Standaardisatie, 30 september 2026 |
|---|---|
| Documentnummer | FS-20260930.1tkn |
| Aan | Forum Standaardisatie |
| Van | Bureau Forum Standaardisatie |
| Bijlagen | - |
| Rechten | CC0 publieke domeinverklaring |
1. Samenvatting
1. Staatssecretaris, Tweede Kamer, MIDO, OBDO en Forum Standaardisatie
- Vergaderstukken gremia MIDO
2. Internationaal
- Multi Stakeholder Platform on ICT Standardisation
- Feedback op Rolling Plan on ICT Standardisation
- StandICT.eu 2029
- Capaciteitsopbouw Standaardisatie Experts
- Rijks I-Trainee
3. Lijsten (voortgang procedures)
- In behandeling
- Aangemeld
- In beeld
4. Adoptie
- Openbaar en Toegankelijk
- Benen Op Tafel sessie
5. Voortgang en communicatie
- Artificiële Intelligentie
- Energie-efficiëntie en standaarden: expertsessie
- Longlist nominatie Verkiezing Overheidsorganisatie van het Jaar 2026
- Workshops, events en presentaties
- Save-the-date: relevante events
- Mogelijke onderwerpen en presentaties voor volgende overleggen
- Overzicht columns en podcasts Larissa Zegveld in iBestuur
2. Ter kennisname
1. Staatssecretaris, Tweede Kamer, MIDO, OBDO en Forum Standaardisatie
A. Vergaderstukken gremia MIDO
Overheden en private dienstverleners met een publieke taak werken sinds 2022 in het Meerjarenprogramma Infrastructuur Digitale Overheid (MIDO) als één overheid samen om de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) te beheren. Alle vergaderstukken en documenten over de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) worden nu openbaar gepubliceerd op de pGDI-deelsite op Pleio. Het gaat om o.a. de verslagen van de Programmaraad GDI (pGDI), van de Toegan programmeringstafels g, Interactie, Infrastructuur en Gegevensuitwisseling, en van de Architectuurraad.
2. Internationaal
A. Multi Stakeholder Platform on ICT Standardisation
Op 11 juni 2026 vond de 46e bijeenkomst van het Multi Stakeholder Platform on ICT Standardisation (MSP) plaats. Voorafgaand aan deze vergadering was er een besloten bijeenkomst alleen voor ‘State Members’ en aansluitend volgde een bijeenkomst van de Taskforce Rolling Plan voor ICT-standaardisation (TFRP). Het volgende MSP wordt gepland op 22 oktober 2026.
Multi-Stakeholder Forum on Internet Standards Deployment
Op 24 en 25 maart 2026 vond de tweede bijeenkomst van het Multi-Stakeholder Forum on Internet Standards Deployment (MSFISD) plaats. Nederland neemt deel in werkgroep 3, waarvan de draft van WG3 (DNS security) is opgeleverd met best practices’ en uitdagingen rond implementatie. De overige werkgroepen zijn: WG1 (netwerk &communicatie), WG2 (e-mail security) en WG4 (Internet Routing) met totaal 95 stakeholders.
Agentic AI
Diverse standaardisatieorganisaties (12) reflecteren op Agentic AI, elk vanuit hun eigen invalshoek: IETF richt zich op coördinatie, W3C op een werkbaar web voor AI-agents, CoSAI en Linux Foundation op veiligheid/cybersecurity, ECMA op het NLIP-protocol met veiligheidsprofielen, ITU-T roept op tot deelname aan een nieuwe focusgroep, CEN/CENELEC en ISO/IEC JTC1 SC42 werken aan normen (met SC42 ook bezig met een technische specificatie voor machine learning-frameworks), ETSI coördineert via een aparte AI-werkgroep en organiseert jaarlijks een AI-conferentie, en IEEE heeft brede projecten lopen op onder meer blockchain en enterprise-toepassingen.
De gedeelde uitdaging is het voorkomen van overlap en onderlinge concurrentie tussen deze organisaties — samenwerking is essentieel. Open source-initiatieven staan open voor iedereen. Stakeholders worden aangemoedigd het AI-hoofdstuk van het Rolling Plan on ICT Standardisation te raadplegen en hierop feedback te geven.
Rolling Plan voor ICT-standaardisatie 2027
De Europese Commissie heeft de Task Force Rolling Plan (TFRP) gevraagd voorstellen te doen om het EU Rolling Plan voor ICT-standaardisatie (RP) beter te koppelen aan het jaarlijkse werkprogramma van de Unie (AUWP), als onderdeel van een herziening die het AUWP strategischer moet maken, verder dan alleen een opsomming van gebieden voor standaardisatieverzoeken.
Het High-Level Forum (HLF) is verantwoordelijk voor de ontwikkeling van AUWP-voorstellen; een subgroep onder leiding van CEN, CENELEC en ETSI werkt aan een conceptvoorstel. Namens het Multi-Stakeholder Platform (MSP) draagt de TFRP concrete voorstellen aan, met focus op strategische prioriteiten zoals 6G, internet en activiteiten rond de AI Act. Ook stelt de TFRP voor om onderzoek en innovatie sterker te integreren in standaardisatie binnen de Europese strategie.
De uitvraag voor feedback aan lidstaten en standaardisatieorganisaties voor het Rolling Plan (RP) 2027 startte begin juli 2026. Het reviewproces wordt versneld om publicatie van het RP begin 2027 te realiseren, zodat het RP als annex kan worden opgenomen bij het Annual Union Working Programme (AUWP).
High Level Forum
- Nationale Standaardisatie Organisaties (NSO's) krijgen makkelijker toegang tot de resultaten van het High Level Forum (HLF), mede dankzij meer praktijkgerichte discussies en bilaterale contacten met het MSP. Het Jaarplan (AUWP) wordt in december 2026 door de Europese Commissie aangenomen, en het HLF onderzoekt of AUWP en Rolling Plan samen kunnen leiden tot eenvoudigere standaardisatiewetgeving, om overregulering te voorkomen.
- Daarnaast wil de Europese Commissie haar internationale invloed in standaardisatieprocessen vergroten door een balans te vinden tussen de Europese (wettelijk verankerde) aanpak en wereldwijde invloed via grote industriële spelers. Het HLF bekijkt hiervoor verschillende opties en stelt een overzicht samen van organisaties die willen samenwerken binnen Europese standaardisatie; dit is een proces dat brede, strategische betrokkenheid ("satelliet denken") van MSP-stakeholders vereist.
Revisie van verordening 1025/2012
De revisie van verordening 1025/2012 heeft als doel het Europese standaardisatiesysteem te moderniseren: het proces moet sneller en eenvoudiger worden, vooral voor het MKB en startups. Daarnaast richt de herziening zich op meer inclusiviteit, transparante besluitvorming en betere toegang tot geharmoniseerde normen die essentieel zijn voor producten en diensten binnen de EU.
De reacties op de publieke consultatie zijn te raadplegen. Na de bijeenkomst van 28 augustus 2026 volgt meer duidelijkheid over de aanpassingen en de adoptie van de revisie door de Europese Commissie. De publicatie van definitieve versie is eind september 2026 gepland.
Integratie Research en Innovation voor meer impact
De TaskForce Research and Innovation (TFR&I) adviseert het MSP over hoe DG CONNECT en partner-DG's/agentschappen de mobilisatie, opleiding en ondersteuning van Europese onderzoek- en innovatie-experts kunnen verbeteren. De focus ligt op MKB, start-ups en academische onderzoekers, om effectiever deel te nemen aan ICT-standaardisatie ter ondersteuning van EU-digitale beleidsprioriteiten.
De aanbevelingen van de werkgroepen Fondswerving, SME's en Start-ups en de Marie Sklodowska-Curie Actions (MSCA) worden geïntegreerd in het AUWP. Hiervoor zoekt de TFR&I samenwerking met de in 2027 op te richten High Level Forum Workstream Research & Innovation (HLF WS R&I), waarvan Fraunhofer Gesellschaft de coördinatie op zich neemt. Digital Europe en Digital SME houden het MSP op de hoogte van ontwikkelingen binnen deze workstream.
Opschalen MKB en Start-ups
- De Spaanse standaardisatieorganisatie UNE werkt samen met Small Business Standards, ISO en CEN/CENELEC aan een systematische aanpak van Innovatie Management voor MKB en start-ups, die verantwoordelijk zijn voor meer dan 90% van de innovatie. De Europese Commissie wil deze bedrijven actief begeleiden (bijvoorbeeld op marktkennis en marketing), en ISO stelt hiervoor een nieuwe wereldwijde baseline beschikbaar.
- Spanje deelt graag zijn goede ervaringen met aantrekkelijke belastingvoordelen. Binnenkort worden hierover workshops georganiseerd, en direct contact is ook mogelijk. Het MSP adviseert daarnaast om ook Open Source-bedrijven als doelgroep mee te nemen.
Mensenrechten in ICT standaardisatie
Werkstroom 2 'Human Rights' van het High-Level Forum (HLF) on European Standardisation is afgerond en de aanbevelingen zijn gepubliceerd. StandICT.eu 2029 en HSbooster.eu organiseerden op 14 april 2026 een afsluitend seminar over Human Rights and ICT Standardisation, dat terug te kijken is.
Namens de Nederlandse Technische Afspraak 8047 (NTA) 'Beheersmaatregelen ten behoeve van de verantwoorde inzet van risicoprofileringsalgoritmen' nam Ministerie van Economische Zaken deel aan de discussies. Op uitnodiging van medeorganisator ANEC bracht zij de Nederlandse praktijkvoorbeelden uit de NTA onder de aandacht. In september 2026 volgt een Webinar op dit thema.
Internationale ICT standaardisatie projecten
INSTAR tekende een ‘memorandum of understanding’ voor formele samenwerking met internationale partners uit o.a. Japan en Korea. InDiGo-Global richt zich op wereldwijde projecten om de Europese Standaardisatie processen te versnellen.
Open Source Community
Open Forum Europe stelt voor om een Europese IT Standaardisatie Hub op te richten om de kloof tussen de Joint Technical Committees van de Europese standaardisatieorganisaties (ESO's) en de Nationale Standaardisatie Organisaties te overbruggen. De Hub krijgt een duidelijke structuur en staat open voor deelname van betrokken externe partijen. Doel is meer samenwerking en transparantie, wat leidt tot een sneller standaardisatieproces. Het voorstel is geïnspireerd op de open source community, gericht op vrij toegankelijke IT-standaarden.
B. Feedback op Rolling Plan on ICT Standardisation
Dit jaar hebben drie keer zoveel overheidsorganisaties gehoor gegeven aan de oproep om feedback te leveren op het Rolling Plan on ICT Standardisation 2027 dan vorig jaar. En wel de volgende onderwerpen:
Tabel 1 Opgehaalde feedback voor Rolling Plan ICT 2027
| RP2027 hoofdstuk | Onderwerp | Ingediende Reacties |
|---|---|---|
| 3.0.1 | Data economy | Geonovum, GS1 |
| 3.0.2 | Cybersecurity Network and information security | NCSC, IenW, |
| 3.1.2 | Cloud and edge computing-(A.1)Policy objectives | CIO Rijk |
| 3.1.3 | Data interoperability- | TNO, Geonovum, Kennisnet/Edustandaard, GS1,RWS-CIV |
| 3.1.4 | Internet of Things-(A.) Policy and legislation | GS1 |
| 3.1.5 | Electronic identification and trust services including e-signatures | Kennisnet/Edustandaard, ICTU, GS1 |
| 3.1.9 | Artificial Intelligence | TNO/BZK |
| 3.1.10 | European Global Navigation Satellite System (EGNSS) | I&W |
| 3.1.11 | Quantum Technologies-(A.) Policy and legislation | TNO |
| 3.1.13 | Internet | NCSC |
| 3.1.14 | Open Source and Standardisation | Geonovum, VWS, RVO |
| 3.2 | Societal challenges | BKZ |
| 3.2.1 | Digital Health | GS1 |
| 3.2.2 | Digital skills | OCW, DUO, SURF, Kennisnet |
| 3.2.3 | Digital Learning | OCW, DUO, SURF |
| 3.2.4 | eGovernment | ICTU |
| 3.2.6 | Pandemic preparedness | VWS, |
| 3.2.8 | Emergency communications and public warning systems | |
| 3.3.1 | eprocurement | Logius |
| 3.3.2 | einvoicing | Logius, GS1 |
| 3.4.2 | Smart and sustainable cities | Geonovum/NEN |
| 3.4.3 | ICT Environmental Impact | TNO |
| 3.4.6 | Digitisation of European Industry | GS1 |
| 3.2.7 | Safety, transparency and due process online | GS1 |
| 3.4.8 | Construction - building information modelling | BuildingSMART, GS1 |
| 3.4.10 | Water Management Digitalisation | |
| 3.1.12 | Circular Economy | RWS, GS1 |
C. StandICT2029
Het project StandICT.eu 2029, met een budget van EUR 4,2 miljoen, verbindt beleid, innovatie en toekomstverkenning en stemt standaardiseringsinspanningen af op belangrijke digitale dossiers en strategische technologieën van de EU. Om ook na 2029 Europese experts te blijven ondersteunen, zoekt de Europese Commissie naar duurzame oplossing om de werkzaamheden van StandICT voort te zetten. In een oriënterend gesprek met Bureau Forum Standaardisatie (BFS) is feedback opgehaald over het vormen van een nieuwe ‘European Digital Infrastructure Consortium’ (EDIC). Na gesprekken met andere lidstaten komt StandICT.eu terug met een advies.
D. Capaciteitsopbouw Standaardisatie Experts
Ook dit jaar organiseert het Bureau Forum Standaardisatie sessies Capaciteitsopbouw Standaardisatie Experts met als doel experts op standaardisatiegebied te generen via verschillende wegen. Deelnemers zien toegevoegde waarde in het netwerken, het uitwisselen van successen en expertise en het opdoen van kennis uit diverse domeinen op standaardisatiegebied. Zo is bijvoorbeeld via deze community standaardisatie in de Internationale AI Strategie van het ministerie van Buitenlandse Zaken opgenomen.
E. Rijks I-Trainee
Per september versterkt een Rijks I-Trainee het Bureau Forum Standaardisatie met traineeship van acht maanden. De opdracht voor het traineeship ligt onder andere op het vlak van AI en standaardisatie met oog op internationaal perspectief.
3. Lijsten (voortgang procedures)
A. In behandeling
Betere gegevensuitwisseling
TOOI en MDTO
Forum Standaardisatie toetst of de URI’s uit de (acht) TOOI-registers die worden genoemd in TOOI – Registers 1.0.3 geschikt zijn voor opname op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. TOOI is een kennismodel voor het definiëren van een gemeenschappelijke taal waarmee data en metadata uitgedrukt kunnen worden. Hierdoor wordt overheidsinformatie beter vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar.
Ook toetst het Forum Standaardisatie of de standaard Metagegevens voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie (MDTO) geschikt is voor opname op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. MDTO is een standaard voor het vastleggen en uitwisselen van eenduidige metagegevens. Hierdoor wordt het mogelijk overheidsinformatie duurzaam toegankelijk te houden.
MDTO en de standaard TOOI zijn parallel aangemeld bij het Forum op verzoek van Bureau Forum Standaardisatie (BFS) om mogelijke overlap van MDTO en TOOI in het functioneel toepassingsgebied zo vroeg mogelijk gedurende de vervolgprocedure inzichtelijk te hebben.
Het Forum Standaardisatie besloot op 10 december 2025 om de definitieve besluitvorming over het verplichten van zowel MDTO als TOOI via de ‘Pas toe of leg uit’-lijst voorlopig uit te stellen. Het Forum zei hiermee geen ‘nee’ tegen de standaarden gezien hun relevantie, maar vroeg eerst om oplossing van specifieke onduidelijkheden conform de criteria.
MDTO: De besluitvorming werd aangehouden vanwege onduidelijkheden over het criterium ‘Open standaardisatieproces’, met name rondom de transparantie van besluitvorming en versiebeleid. Daarnaast is een duidelijkere afbakening en relatie nodig ten opzichte van aanpalende standaarden zoals DCAT-AP-NL. Nadat beheerder Nationaal Archief had aangegeven dat de specifieke onduidelijkheden rond MDTO waren opgelost, vond op 6 mei een extra expertbijeenkomst voor aanvullend onderzoek plaats. Hieruit kwam naar voren dat het Nationaal Archief de aandachtspunten adequaat had aangepakt. De experts adviseerden daarom dat MDTO in aanmerking komt om te verplichten aan de overheid (‘Pas toe of leg uit’) via opname op de 'Pas toe of leg uit'-lijst van het Forum Standaardisatie. Het Forum Standaardisatie heeft via schriftelijke weg geen bezwaar gegeven tegen dit advies en daarmee ingestemd met het advies aan het OBDO.
Op 11 juni 2026 vond in het OBDO besluitvorming plaats over het advies. Door kort vooraf geuite bezwaren van enkele leden van het OBDO is het advies niet behandeld in de vergadering. Nadien is afgestemd met deze leden en zijn de notities met hun goedkeuring bijgewerkt. Het advies wordt nu voorgelegd aan de vergadering van het OBDO van 29 september.
TOOI: De besluitvorming is aangehouden vanwege onduidelijkheden over de criteria ‘Toegevoegde waarde’ (kosten versus baten) en ‘Open standaardisatieproces’ (o.a. kwaliteit documentatie, inrichting besluitvorming, en klachtenprocedures). BFS is met KOOP periodiek in contact over de voortgang van het oppakken van de onduidelijkheden.
IMBOR
Informatiemodel Beheer Openbare Ruimte (IMBOR) is een informatiemodel dat beschrijft hoe gegevens over objecten in de openbare ruimte en infrastructuur – zoals bomen, zitbanken, bruggen, tunnels, lantaarnpalen en wegen – eenduidig en uniform worden vastgelegd. Het informatiemodel kan worden gezien als een soort woordenboek voor het beheer van de openbare ruimte.
Op 7 november 2025 heeft Kennisplatform CROW de standaard IMBOR 2025 aangemeld voor plaatsing op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. Na akkoord van het Forum Standaardisatie op het intakeadvies op 11 februari 2026 is de toetsingsprocedure gestart. De expertsessie plaats op 23 april 2026. Omdat de aanmelding niet voor alle inhoudelijke toetsingscriteria kon worden besproken, werd een vervolgsessie georganiseerd.
Het thans opgestelde expertadvies was in consultatie van 28 juli 2026 tot en met 8 september 2026. Agendering van het Forumadvies staat nu gepland voor eind 2026.
SETU
De Stichting Elektronische Transacties Uitzendbranche (SETU) heeft de volgende aanmeldingen gedaan voor toetsing met betrekking tot de registratie SETU op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst:
- Reporting Time and Expenses: v1.4 naar v2.0
- Assignment: v1.4 naar v2.0
- Ordering and Selection: v1.4 naar v2.0
- Inquiry Pay Equity versie 2.0, nieuwe toevoeging
- Vacancies (verwijderen status 'Pas toe of leg uit')
SETU vormt de Nederlandse implementatie van de internationale HR-XML-standaard. De SETU-standaarden specificeren voor de Nederlandse uitzendbranche welke gegevenselementen verplicht en welke optioneel zijn bij de uitwisseling van informatie.
De standaard laat overheden gemakkelijker en efficiënter gegevens uitwisselen met dienstverleners in de uitzendbranche. Door toepassing van de SETU-standaard ontstaat uniformering van het elektronisch berichtenverkeer tussen aanbieders en afnemers (inleners) van tijdelijk personeel (flexibele arbeid).
Na de positieve intakerapporten staat de expertsessie gepland op 14 september 2026.
B. Aangemeld
Betere gegevensuitwisseling
Publiccode.yml
De standaard Publiccode.yml biedt een simpel machine- en mensleesbaar metadataformaat voor softwareprojecten van en voor overheidsorganisaties. Deze standaard heeft twee belangrijke doelen:
- open source projecten vindbaar maken en
- informatie over een open source project centraliseren.
PDF/UA (status van Aanbevolen naar ‘Pas toe of leg uit’)
PDF/UA (Portable Document Format/Universal Accessibility) is een open PDF-standaard die de toegankelijkheid van de informatie in een PDF vergroot voor mensen met een functiebeperking, zowel visueel als lichamelijk. Blinden, slechtzienden, kleurenblinden en dyslectici krijgen door PDF/UA verbeterde toegang tot overheidsinformatie.
Veiliger internet
NEN-EN-ISO/IEC 27001, versiewijziging naar 2023 nl
NEN-ISO/IEC 27001 is een internationale norm die beschrijft waaraan een 'Information Security Management System' (ISMS) moet voldoen. Een ISMS is een proces om de informatiebeveiliging van een organisatie beheersbaar te maken. Het sluit aan op het beleid van de organisatie en helpt om continue in controle te blijven van informatiebeveiliging. De nieuwe versie van de standaard is aangemeld door het NCSC.
NEN-EN-ISO/IEC 27002, versiewijziging naar 2022 nl
NEN-ISO/IEC 27002 bestaat uit voorbeelden van generieke beheersmaatregelen voor informatiebeveiliging in een organisatie. Ieder voorbeeld komt met richtlijnen voor het initiëren, implementeren, onderhouden en verbeteren ervan. ISO 27002 wordt gebruikt in relatie tot NEN ISO 27001 en helpt om een managementsysteem voor informatiebeveiliging te (her)ontwikkelen. De nieuwe versie van de standaard is aangemeld door het NCSC.
RFC 2136
Dynamic Updates in the Domain Name System (DNS UPDATE) (als Request for Change (RFC) 2136) geregistreerd en in beheer bij de IETF) is een standaard over hoe computers automatisch namen en adressen in DNS-zones kunnen aanpassen, zonder dat een beheerder handmatig bestanden hoeft te wijzigen. De standaard is aangemeld door Rijkswaterstaat.
Logboek Dataverwerkingen
De standaard Logboek Dataverwerkingen (LDV), aangemeld door en in beheer bij Logius, helpt overheden bij het vastleggen (ook wel: ‘loggen’) hoe zij met gegevens omgaan. De standaard zorgt ervoor dat ze kunnen laten zien wat er met gegevens gebeurt, zowel binnen de organisatie als tussen verschillende organisaties. Het is belangrijk dat dit juridisch klopt. Daarom heeft de standaard een ook document met een juridische onderbouwing.
LDV vormt een belangrijke bouwsteen in het bredere geheel van maatregelen die binnen de overheid worden genomen om de informatiehuishouding en transparantie te verbeteren. Deze standaard is een van de beoogde standaarden in het Federatief Datastelsel en zal ook daarbuiten worden gebruikt.
Logboek Toegangsbeslissingen
De standaard Logboek Toegangsbeslissingen, aangemeld door en in beheer bij Logius, is een standaard die beschrijft hoe toegangsbeslissingen (ook wel: autorisatiebeslissingen) die zijn genomen, moeten worden vastgelegd in een specifiek daarop gericht auditlog.
NL Gov Profile for OpenID AuthZEN Authorization API
De standaard NL Gov Profile for OpenID AuthZEN Authorization API (kortweg: NL Gov AuthZEN) is een Nederlands profiel op AuthZEN Authorization API 1.0 van de OpenID Foundation. De standaard beschrijft hoe een autorisatieverzoek naar een autorisatieserver (ook wel: policy enforcement point) op gestandaardiseerde wijze kan worden uitgevoerd.
DMARCbis
De standaard DMARCbis (ook wel DMARC 2.0 genoemd) is de volgende versie van DMARC, de veiligheidsstandaard voor e-mail die domeinnamen beveiligd tegen spoofing en phishing.
C. In beeld
Register Toegangsbeleid
De standaard Register Toegangsbeleid is een standaard die beschrijft hoe toegangsbeleid (autorisatieregels) moet worden vastgelegd (en kan worden ontsloten) en aan welke eisen een dergelijke opslag moet voldoen.
Digitoegankelijk (verwijderen status ‘Pas toe of leg uit’)
Digitoegankelijk is de Nederlandse naam voor de Europese Norm EN 301 549. Door toepassing van Digitoegankelijk worden websites, webapplicaties en documenten toegankelijk voor iedereen, ook voor ouderen en mensen met een permanente (bijvoorbeeld dyslexie, kleurenblind, slechthorend, slechtziend, motorisch beperkt), tijdelijke (bijvoorbeeld een gebroken pols) of situationele (bijvoorbeeld in de zon, in de trein of met een baby op de arm) functiebeperking. Zo krijgt iedereen altijd dezelfde toegang tot overheidsinformatie.
Digitoegankelijk (EN 301 549 en WCAG 2.1) is per 1 juli 2018 wettelijk verplicht volgens het besluit toegankelijkheid digitale overheid. Als een 'Pas toe of leg uit'-standaard wettelijk wordt verplicht, kan de 'Pas toe of leg uit'-lijst van het Forum niet meer het geschikte instrument zijn om de adoptie van de wettelijke verplichte standaard te bevorderen. Het ligt dan in de lijn om na te gaan om deze standaard te verwijderen van de 'Pas toe of leg uit'-lijst.
ActivityPub
Het Ministerie van BZK heeft aangegeven de W3C-standaard ActivityPub, een gedecentraliseerd netwerkprotocol voor sociale netwerken, te willen aanmelden voor plaatsing op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst. Zodra het Forum Standaardisatie de aanvraag hiervoor heeft ontvangen, zal het Bureau de standaard toetsen aan de vier ontvankelijkheidscriteria. Indien blijkt dat de standaard hieraan voldoet, wordt de standaard in procedure genomen.
ETSI TS 119 312, versie 1.5.1
De ETSI TS 119 312 standaard definieert algoritmes en sleutellengtes. De algoritmes worden gebruikt voor het plaatsen van een hash over een document of transactie, en is de eerste stap naar de digitale ondertekening van een bericht. Daarnaast beschrijft de standaard andere aspecten zoals algoritmen en methoden voor 'Signature schemes', 'Key pair generation' en 'Random number generation'. Binnen Nederland is deze standaard een onderdeel van PKI Overheid.
De huidige registratie op de lijst Aanbevolen betreft versie 1.1.1. Het NCSC attendeerde het Bureau erop dat de meest recente versie 1.5.1 uit 2024. Om deze versie de status Aanbevolen te kunnen geven, dient deze versie te worden aangemeld bij Forum Standaardisatie voor toetsing.
XSD en XSL (verwijderen status Aanbevolen)
Vanuit Logius is het Bureau van het Forum Standaardisatie erop geattendeerd dat de aanbevolen standaarden XSD en XSL mogelijk verouderd zijn en derhalve kunnen worden verwijderd van de lijst Aanbevolen standaarden. Draagvlak van leveranciers zou afnemen voor deze standaarden. XSLT wordt door browsers actief afgebouwd en afhankelijkheid van bibliotheken als libxml2 wordt afgebouwd wegens beveiligingsproblemen. XSD 1.1 zou enkel door één leverancier zijn geïmplementeerd (vendor lockin) en nooit echt zijn geadopteerd door de markt.
MijnTaken
Logius en VNG werken aan de Interactieservices standaard MijnTaken, een bouwsteen van MijnServices, die naar verwachting eind dit jaar wordt besproken bij de Programmeringstafel Interactie van de GDI. De planning is dat in 2027 deze standaard bij MIDO wordt vastgesteld en daarna bij het Forum Standaardisatie wordt aangemeld voor toetsing.
NLRS 3.1.1
De Nederlandse Revit Standaard (NLRS) legt afspraken vast over het gebruik van naamgeving, modelstructuur, gebruik van parameters, etc. in het softwarepakket Autodesk Revit. Hierdoor kan Revit gestandaardiseerde en leveranciersonafhankelijke IFC bestanden exporteren die een eenduidige structuur hebben en op een uniforme manier te importeren en te gebruiken zijn door andere softwarepakketten. Versie 2.5.2. van de standaard kent thans de status Aanbevolen.
4. Adoptie
A. Openbaar en Toegankelijk
Stelsel van Metadatastandaarden: stelseloverleg
Op 8 september heeft een bijeenkomst plaatsgevonden van de Overheidsbrede Werkgroep Metadata van het Stelsel van Metadatastandaarden. Deze overheidsbrede werkgroep bespreekt het belang van de kaders en standaarden voor metagegevens voor de overheidsinformatie.
De voortgang van de toetsingsprocedures van metadatastandaarden bij Forum Standaardisatie zijn voortaan opgenomen als vast agendapunt van bijeenkomsten van de Overheidsbrede Werkgroepvoor een betere afstemming. Er zijn werkgroepen gestart om op verschillende aspecten de samenhang tussen metagegevens en metadatastandaarden te harmoniseren. Hierin wordt o.a. onderzocht hoe de metadatastandaarden aansluiten op de vernieuwde Richtlijn Metadata Overheidsinformatie (RMO).
Het gaat om metadatastandaarden zoals MDTO (beschrijven overheidsinformatie), TOOI URI’s (identificeren van overheidsorganisaties) en DCAT AP NL (beschrijven datasets en -services).
Presentatie Open Publiceren op Dag van de Woo-professional (ACOI)
Op 28 september heeft het Bureau Forum Standaardisatie (BFS) een break-outsessie verzorgd op de Dag van de Woo-professional van het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI). Centraal in de sessie stond de vraag op welke wijze overheidsinformatie succesvol openbaar kan worden gemaakt. De gecombineerde sessie van BFS met Tilburg University en Open State Foundation (OSF) bracht twee initiatieven over (actieve) openbaarmaking van overheidsinformatie bij elkaar: de keuzehulp Open Publiceren (Forum Standaardisatie en OSF) en Beschikkingen in Beeld (Tilburg University en OSF).
De keuzehulp Open Publiceren helpt bij het kiezen van de juiste open documentstandaard voor verschillende soorten overheidsinformatie en -data.
B. Benen Op Tafel sessie
Op 2 juni vond een Benen Op Tafel sessie (BOT sessie) plaats over de adoptie van open standaarden. Deelnemers waren een aantal leden van Forum Standaardisatie, vertegenwoordiging van Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, vertegenwoordiging van Ministerie Volksgezondheid Welzijn en Sport, en een aantal leden van Bureau Forum Standaardisatie.
In de BOT sessie kwam met grote nadruk naar voren dat het waarom van open standaarden steeds duidelijk(er) moet worden gemaakt. Begin met de maatschappelijke oplossingen/kansen die er liggen, en met wat er misgaat wanneer er niet wordt toegepast, zodat er een incentive is (die begrepen én gevoeld wordt) om de transitie aan te gaan. Vermijd het woord standaarden als dat even kan. Gebruik gelaagde communicatie, richt je op technici, managers, bestuurders en politici met voor elk een passende vorm en boodschap. Zorg voor een financiële prikkel. Geef concrete voorbeelden, die energie geven om op voort te bouwen. Maak gebruik van believers op koepelniveau die erin geloven (zoals bij geodomein en IPO is gelukt) en vorm ‘trekkergroepjes’.
Maak het klein en behapbaar omdat het een enorm gelaagde en complexe opdracht is. Maak stroomschema’s. Gebrek aan kennis is een grote belemmering. Bied hulp bij implementatie, een kennisteam dat ingevlogen kan worden. Zorg voor kennisopbouw in het onderwijs. Betrek jongeren bij brainstorms voor nieuwe inzichten. We zenden de boodschap nog teveel op afstand. Kom uit de Haagse bubbel en ga naar de mensen toe. Gebruik een combinatie van acties en nieuwe technologie zoals AI.
Maak open standaarden verplicht waar mogelijk, met duidelijke sturingslijnen en verantwoordelijkheidsverdeling. Spreek organisaties (ook via de OBDOleden) hierop aan bij achterblijven, en leg desnoods een spiegel voor bij contracten met gesloten standaarden. Zet de inkoopkraan dicht voor gesloten standaarden. Leg het eigenaarschap voor implementatie neer bij een centrale partij in een organisatie en geef deze mandaat om keuzes te maken (bijv. prioritering van de implementatie volgorde van standaarden, zoals standaarden die helpen aan digitale autonomie) en voorzieningen (zoals websites) eventueel af te sluiten als ze niet voldoen (‘stekkermandaat’).
Acties:
- Bovenstaande inzichten neemt het Bureau Forum Standaardisatie mee bij het vormgeven van communicatie & adoptieplannen, en bestuurlijke nota’s.
- In een brief aan de Tweede Kamer hebben de departementale CIO’s zich opgeworpen als centraal organisatieonderdeel dat toetst op standaarden.
- Als onderdeel van het door het OBDO goedgekeurde Actieplan Standaarden gaan er implementatieteams aan de slag, om partijen met kennis en kunde te ondersteunen bij de implementatie van standaarden.
- Er wordt bekeken in hoeverre AI ingezet kan worden om te helpen bij de beoordeling welke standaarden relevant zijn in een IT-project (als toetsing vóóraf gaat worden ingericht).
- De oproep om als Forum het land in te trekken naar de mensen toe, werd bijvoorbeeld bij de Provincies succesvol toegepast (door Forumlid en met bureauondersteuning). Dat werd enorm gewaardeerd, leverde resultaat op, en verdient navolging in andere sectoren.
- Daarnaast is het voornemen om korte video’s (shorts) te maken waar nut en noodzaak blijkt van de verschillende standaarden. Om de brug te slaan tussen de inrichting van techniek (het hoe) en communicatie (het waarom). Forumleden kunnen hiervoor om medewerking worden gevraagd.
- Voor wat betreft de kennisopbouw in het onderwijs kan een Winterschool (in het Nederlands) en Summerschool (in het Engels en in aansluiting op de Summerschool Utrecht) georganiseerd worden over open standaarden voor studenten en andere geïnteresseerden. Twee uur en open voor iedereen. Dit in aanvulling op de activiteiten in het Europese High Level Forum (onderwijs certificaat) en het capaciteitsopbouw-overleg.
In de uitwerking van het werkplan 2027 van het Forum Standaardisatie zal afgewogen worden, welke van de nieuwe acties het komend jaar kunnen worden opgepakt.
(op verzoek is een volledig verslag van de Benen Op Tafel sessie beschikbaar via het Bureau Forum Standaardisatie via info@forumstandaardisatie.nl)
5. Voortgang en communicatie
A. Artificiële Intelligentie
Voortgang NTA 8047 ‘Beheersmaatregelen risicoprofileringsalgoritmen’
Op 29 juni is de Nederlandse Technische Afspraak 8047 (NTA) 'Beheersmaatregelen ten behoeve van de verantwoorde inzet van risicoprofileringsalgoritmen' gelanceerd. Het Forum Standaardisatie publiceert in het najaar 2026 een beknopte handreiking (‘lessons learned’) over het initiëren en opstellen van standaarden en technische afspraken binnen de overheid op basis van de opgedane ervaringen uit het tot stand komen van NTA 8047. Deze beknopte handreiking wordt als een zelfstandig product opgesteld, geheel los van de NTA zelf. Daarmee is deze handreiking generiek inzetbaar om overheden te interesseren voor standaardisatie-initiatieven.
Het Forum Standaardisatie heeft met andere partijen financieel bijgedragen aan de ontwikkeling van NTA 8047 en aan het opstellen van een beknopte handreiking in het kader van capaciteitsopbouw standaardisatie.
B. Energie-efficiëntie en standaarden: expertsessie
Het Bureau Forum Standaardisatie, Logius en de Nationale Coalitie Duurzame Digitalisering (NCDD) hebben een gezamenlijke expertsessie ‘Green IT, duurzame informatietechnologie en standaarden’ gehouden op 1 september, met deelname van experts op het gebied van beleid, wetenschap, inkoop en (internationale) standaardisatie. Doel van de expertsessie was het opstellen van een eerste overzicht van standaarden voor energie-efficiëntie (green IT), incl. duiding van witte vlekken, en het bepalen van contouren voor een werkagenda ter bevordering van de adoptie van standaarden voor energie-efficiëntie door Nederlandse overheden.
Uit de sessie kwam naar voren dat koplopers nut en noodzaak van standaarden in een (gecategoriseerde) overzicht inzien, dat brede bewustwording voor en adoptie van standaarden in dit domein een grote uitdaging vormt, en dat het opstellen van een (gecategoriseerde) eerste inventarisatie van standaarden voor green IT en duurzame informatietechnologie vervolg-adressering vraagt.
Uitkomsten van de expertsessie worden dit najaar gepubliceerd in een zelfstandig te lezen rapport. Daarnaast werden de uitkomsten alvast voorgelegd aan deelnemers in een break-outsessie op de jaarlijkse Nationale Conferentie Duurzame Digitalisering van 28 september van de NCDD.
De expertsessie maakte deel uit van de nieuwe Quickscan-methodiek bij Verkenningsonderzoeken van het Forum Standaardisatie. Uitkomsten van een Quickscan geven richting aan vervolginzet van het Forum en betrokken stakeholders op het onderzochte onderwerp.
C. Longlist nominatie Verkiezing Overheidsorganisatie van het Jaar 2026
Het Forum Standaardisatie is genomineerd geweest voor de longlist van de Verkiezing Overheidsorganisatie van het Jaar 2026. De Vereniging voor OverheidsManagement organiseert, samen met Jan van Zanen (burgemeester van de gemeente Den Haag), de verkiezing Overheidsorganisatie van het Jaar 2026.
Ondanks een pakkende (schriftelijke) pitch heeft Forum Standaardisatie de shortlist van de verkiezing niet bereikt. Desondanks is het een groot compliment dat het Forum Standaardisatie de longlist heeft behaald tussen grote en bekende overheidsorganisaties.
Het Forum Standaardisatie kan “trots zijn op het feit dat jullie organisatie tot één van de toonbeelden behoort van de meest succesvolle overheidsorganisaties van Nederland”, aldus de organisatie achter de Verkiezing Overheidsorganisatie van het Jaar 2026
D. Workshops, events en presentaties
Summerschool Universiteit Utrecht
Forum Standaardisatie leverde voor de vierde keer een bijdrage aan de Summerschool van de Universiteit Utrecht, op 22 juli. Een ochtend over open standaarden en het Nederlandse beleid in het kader van de cursus Global Power and Technology (Utrecht Summer School).
In aanloop van de cursus schreef een student: This course will help me build a more concrete understanding of how technical standardization intersects with international power and policy, which connects directly to my broader interest in international relations but from an angle I haven’t studied formally yet. Beyond the academic content, I expect it to give me practical experience, working on assignments, presenting findings, and engaging directly with policymakers during the Hague visit, that will be useful for my professional development going forward, especially if I want to work in policy or international governance in the future. Een andere student schreef: From the lecturers I expect to gain valuable insights on the 'hot topics' which characterize the filed of standardisation now as well as a more concrete understanding of what happens 'behind the scenes' as standardization for me is still a process that is difficult to grasp from the outside.
Op woensdagochtend 22 juli 2026 ontving het Bureau Forum Standaardisatie (BFS) de groep studenten onder leiding van Olia Kanevskaia (assistent professor Universiteit Utrecht) in het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De opdracht aan de studenten was om te onderzoeken wat in het land van herkomst geregeld is rond open standaarden voor publieke dienstverlening. De studenten deden onderzoek naar beleid en wetgeving in België, Denemarken, Duitsland, Estonië, de Filipijnen, Frankrijk, Georgië Griekenland, Indonesië, Irak Iran, Italië, Malta, Turkije, Spanje en het Verenigd Koninkrijk. Hierna kregen ze een presentatie van adviseurs van BFS over het bereiken van meer digitale soevereiniteit als ‘current hot topic’. De reacties naar afloop waren heel positief. Het leveren aan een bijdrage aan het onderwijs voorziet absoluut in een behoefte.
CIO-Dag 2026: sessie Soevereine Cloud in de praktijk
Op 24 juni vond de CIO-Dag 2026 plaats in Amsterdam. Op de CIO-Dag 2026 hield het Forum Standaardisatie de drukbezochte sessie ‘Soevereine Cloud in de praktijk’. Forumlid Fleur ter Borg (CIO Rijk) ging in gesprek met Wladimir Mufty (SURF) en Forumlid Marjan Vogel (Het Waterschapshuis) over de herziening van het rijksbreed cloudbeleid (2026) en het meest recente Verkenningsonderzoek van Forum Standaardisatie over cloud en dataportabiliteit (2026). In de sessie was veel ruimte voor gesprek en vragen met de aanwezigen in de zaal.
E. Save-the-date: relevante events
7 oktober, Nieuwegein
- Digital Architecture Design Day (jaarcongres van DANW)
29 oktober, Hilversum
- Logius Roadshow
18 en 19 november, Den Haag
- Nederland Digitaal Festival 2026 (ECP en SIDN) om gezamenlijk richting te geven aan de digitale toekomst van Nederland.
F. Mogelijke onderwerpen en presentaties voor volgende overleggen
Gebruikelijk geven gastsprekers en/ of Forumleden elke vergadering een presentatie. In de loop der tijd zijn meerdere onderwerpen opgetekend en geplaatst op de voorraadlijst. Hierbij vindt u een overzicht van mogelijke onderwerpen die in een presentatie kunnen worden toegelicht en nadien besproken:
- EML3
- Standaarden en hun beheerorganisaties, en financiering van beheer van open standaarden (Forum Standaardisatie)
- VWS, aanpak open standaarden t.b.v. verder brengen adoptiepercentage (in BOT sessie adoptie).
- RINIS en open standaarden
- Betaalvereniging: standaardisatieradar
- AI, algoritmen en gelijke behandeling
- …
G. Overzicht columns en podcasts Larissa Zegveld
iBestuur online publiceert regelmatig columns van Larissa Zegveld als algemeen directeur van Kennisnet en als voorzitter van het Forum Standaardisatie. Hieronder ziet u een overzicht van haar columns sinds haar aantreden als voorzitter (incl. podcastserie 'Over informatie gesproken', i.h.b. ‘Deel 3: De veranderopgave’ met gespreksleiding van Larissa Zegveld).