Forumadvies DCAT-AP-NL 3.0

1 Advies

Het Forum Standaardisatie adviseert om DCAT-AP-NL 3.0 te verplichten (‘Pas toe of leg uit’) aan de overheid via plaatsing op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst van het Forum Standaardisatie.

Het opgestelde functioneel toepassingsgebied is:

 DCAT-AP-NL moet worden toegepast bij het uitwisselen van beschrijvingen (metadata) van datasets en dataservices (zoals API’s) uit verschillende domeinen (bijvoorbeeld tussen gegevenscatalogi), ten behoeve van de eenduidige vindbaarheid en herbruikbaarheid van datasets en dataservices door andere overheden, burgers en bedrijven, uit verschillende domeinen.

DCAT-AP-NL 3.0 is een Nederlands applicatieprofiel op de Europese standaard DCAT-AP-3.0. De standaard DCAT is ontworpen om de interoperabiliteit tussen gegevenscatalogi op het internet te bevorderen. Door datasets eenduidig te beschrijven met uniforme metadata kunnen organisaties hun data op een gestandaardiseerde manier publiceren, presenteren en doorzoekbaar maken en uitwisselen. Dit bevordert openheid en transparantie van de Nederlandse overheid en draagt bij aan meer digitale soevereiniteit door eenduidige data-uitwisseling binnen nationale en Europese kaders.

Geonovum heeft het verzoek ingediend om in aanmerking te komen voor het predicaat ‘Uitstekend beheer’ voor DCAT-AP-NL. Daarmee hoeven de toekomstige versies van DCAT-AP-NL in principe niet weer te worden getoetst door Forum Standaardisatie. De toetsingsprocedure wijst uit dat DCAT-AP-NL voldoet aan het criterium ‘Open standaardisatieproces’, zodanig dat aan Geonovum het predicaat ‘Uitstekend beheer’ kan worden toegekend.

De internationale standaard DCAT staat op de lijst aanbevolen standaarden van het Forum Standaardisatie. Dit is een verouderde versie uit 2014 (versie ‘recommendation 16-01-2014’). Het Forum Standaardisatie hanteert het principe: een verplichting van een profiel impliceert ook verplichting van achterliggende standaard.  Het Forum Standaardisatie adviseert daarom parallel aan een verplichting (‘Pas toe of leg uit’) van DCAT-AP-NL 3.0 de standaard DCAT van de lijst aanbevolen standaarden te verwijderen.

In de rest van dit document wordt dit advies nader onderbouwd. Hoofdstuk 2 geeft een korte uitleg van het nut en belang van de standaard. Hoofdstuk 3 beschrijft het proces waarmee dit advies tot stand kwam, alsmede de vervolgstappen. Hoofdstuk 4 beschrijft de resultaten van de toetsing van de standaard op de inhoudelijke hoofdcriteria. Hoofdstuk 5 beschrijft de argumentatie om de internationale standaard DCAT niet meer aan te bevelen als DCAT AP NL 3.0 wordt verplicht. Tot slot geeft hoofdstuk 6 aanvullende adviezen om de adoptie van de standaard te stimuleren.

2 Korte beschrijving van de standaard

2.1 Over de standaard

DCAT is ontworpen om de interoperabiliteit tussen gegevenscatalogi op het internet te bevorderen. Door datasets eenduidig te beschrijven met uniforme metadata kunnen organisaties hun data op een gestandaardiseerde manier publiceren, presenteren en doorzoekbaar maken en uitwisselen. DCAT maakt het bovendien mogelijk datacatalogi die verspreid over verschillende organisaties of overheden zijn gepubliceerd, op een decentrale manier kunnen worden ontsloten.

Bovenop deze standaard is binnen de Europese Unie het DCAT Application Profile (DCAT-AP-3.0) ontwikkeld. DCAT-AP-3.0 is een Europese specificatie van DCAT, bedoeld om de uitwisseling van metadata over datasets, datadiensten en catalogi binnen Europa te uniformeren. Het zorgt ervoor dat nationale dataportalen en Europese platforms op een consistente manier met elkaar kunnen communiceren. In feite beschrijft DCAT-AP-3.0 hoe de elementen van DCAT in de Europese context moeten worden toegepast: welke velden verplicht zijn, welke optioneel, hoe datasets met datadiensten worden verbonden en hoe metadata tussen landen kan worden uitgewisseld zonder betekenisverlies. Daarmee vormt DCAT-AP-3.0 een cruciale schakel in de Europese infrastructuur voor open data en datadeling.

DCAT-AP-NL 3.0 is een Nederlands applicatieprofiel op de Europese standaard DCAT-AP-3.0, relevant voor ontwikkelaars, besluitvormers en informatiebeheerders. Dit Nederlandse applicatieprofiel sluit volledig aan op de Europese standaard DCAT-AP-3.0, waardoor de aansluiting van Nederlandse gegevenscatalogi met Europese gegevenscatalogi wordt verbeterd. Het doel van de standaard is om onderlinge uitwisseling van metadata, bijvoorbeeld tussen Nederlandse datacatalogi van (semi-) overheidsorganisaties en overige organisaties die maatschappelijk relevante data willen delen, eenvoudiger en betrouwbaarder te maken.

De standaard is aanvullend op domeinspecifieke standaarden, zoals het Nederlandse profiel op ISO 19115.

2.2 Waarom is deze standaard belangrijk?

Toepassing van DCAT-AP-NL 3.0 draagt bij aan openheid en transparantie van de Nederlandse overheid en aan meer digitale soevereiniteit door eenduidige data-uitwisseling binnen nationale en Europese kaders. Momenteel wordt binnen de overheid gewerkt met uiteenlopende metadata-standaarden van datasets (bijvoorbeeld van ISO 19115 en 19119 (onderdeel van de Geo-standaarden) en Statistical Data en Metadata eXchange (SDMX)). Dit belemmert de vindbaarheid en herbruikbaarheid van metadata. Door toepassing van DCAT-AP-NL 3.0 en het gebruik van vaste waardenlijsten, bijvoorbeeld voor thema’s en toegangsrestricties, ontstaat er meer uniformiteit in metadatering.

Hoewel DCAT-AP-3.0 op Europees niveau niet wettelijk is verplicht, wordt van organisaties wel verwacht dat zij hun metadata publiceren gebaseerd op DCAT-AP-3.0 richtlijnen. In Nederland wordt deze impliciete verplichting ondersteund via DCAT-AP-NL 3.0. Voldoet een organisatie aan het DCAT-AP-NL-profiel, dan voldoet de organisatie tevens aan de Europese vereisten voor Open data en High Value Datasets.

3 Betrokkenen en proces

3.1 Gevolgde procedure

Geonovum heeft DCAT-AP-NL 3.0 op 8 mei 2025 aangemeld voor plaatsing op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst.

De procedurebegeleider InnoValor Advies heeft op 3 juli 2025 een intakegesprek gevoerd met de indiener, in aanwezigheid van Bureau Forum Standaardisatie. In dit gesprek is onderzocht of DCAT-AP-NL 3.0 voldoet aan de criteria om in procedure te worden genomen. De resultaten van het onderzoek zijn vastgelegd in het intakeadvies.

Op basis van het intakeadvies heeft het Forum Standaardisatie op 24 september 2025 besloten de standaard in procedure te nemen. Vervolgens heeft de procedurebegeleider in overleg met de indiener en Bureau Forum Standaardisatie een expertgroep samengesteld en een voorzitter aangesteld om de standaard te toetsen.

De leden van de expertgroep zijn op 23 februari 2026 bijeengekomen om de standaard te toetsen aan de criteria en geïdentificeerde aandachtspunten te bespreken. Tijdens deze bijeenkomst zijn ook het functioneel toepassingsgebied en het organisatorisch werkingsgebied opgesteld. De uitkomst van het expertonderzoek zijn weergegeven in het expertadvies.

Het Bureau Forum Standaardisatie publiceerde het expertadvies ter openbare consultatie via de website van Internetconsultatie van 24 maart 2026 tot 21 april 2026. In de openbare consultatie zijn drie reacties ontvangen. 

Tijdens de expertsessie is uitgegaan van consensus over het opgestelde functioneel toepassingsgebied. Tijdens de openbare consultatie kwam naar voren dat sommige experts voorstander zijn van een breder functioneel toepassingsgebied dan het functioneel toepassingsgebied zoals dit was geformuleerd in het expertadvies. 

Naar aanleiding hiervan heeft overleg plaatsgevonden met de experts uit de openbare consultatie en de indiener van de standaard onder bemiddeling van de Stuurgroep open standaarden van het Forum standaardisatie. Deze afstemming heeft geleid tot een voorstel aan de experts die deelnamen aan de expertsessie van 23 februari 2026 tot wijziging van de omschrijving van het in de expertsessie opgestelde functioneel toepassingsgebied. Dit voorstel is in een schriftelijke ronde aan hen voorgelegd. Een ruime meerderheid van hen ging akkoord met de voorgestelde aanpassing.

Dit Forumadvies is opgesteld op basis van het expertadvies, de reacties uit de openbare consultatie, het resultaat van het genoemde overleg en inzichten van de leden van het Forum Standaardisatie. Indien het Forum Standaardisatie instemt met dit advies, wordt het aan het Overheidsbrede Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO) ter besluitvorming voorgelegd.

3.2 Resultaat van het expertonderzoek

De geconsulteerde experts adviseren om DCAT-AP-NL 3.0 verplicht te stellen voor de overheid (‘Pas toe of leg uit’) via plaatsing op de 'Pas toe of leg uit'-lijst van het Forum Standaardisatie, voor de uitwisseling van beschrijvingen (metadata) van datasets en dataservices tussen gegevenscatalogi uit verschillende domeinen. Aanvullend adviseren zij om de internationale standaard DCAT niet meer aan te bevelen aan de overheid door deze te verwijderen van de lijst aanbevolen standaarden.

De experts hebben het vertrouwen uitgesproken in het open standaardisatieproces van Geonovum en adviseren op basis daarvan het predicaat ‘Uitstekend beheer’ aan Geonovum toe te kennen voor DCAT-AP-NL.

Daarnaast geven de experts een aantal aanvullende adviezen. Deze adviezen worden in meer detail beschreven in hoofdstuk 6 ‘Adviezen bij opname van de standaard’.

3.3 Resultaat van de openbare consultatie

De openbare consultatie heeft geleid tot drie inhoudelijke reacties. Twee reacties hadden met name betrekking op het functioneel toepassingsgebied en in het bijzonder op de rol van gegevenscatalogi daarin. De volledige reacties zijn opgenomen in het consultatieverslag.

Zoals beschreven in 3.1 vormden de ontvangen reacties aanleiding voor nader overleg met een vertegenwoordiging van de Stuurgroep en experts die aan de internetconsultatie hebben deelgenomen over een wijziging van de omschrijving van het opgestelde functioneel toepassingsgebied. Een ruime meerderheid van de experts die deelnamen aan de expertsessie ging daarmee akkoord.

4 Toetsing op inhoudelijke criteria

Het Forum Standaardisatie hanteert vier inhoudelijke hoofdcriteria om te toetsen of een standaard in aanmerking komt voor verplichten (‘Pas toe of leg uit’) of aanbevelen aan de overheid.

1. Heeft de standaard toegevoegde waarde?
2. Zijn de standaard en het standaardisatieproces voldoende open?
3. Heeft de standaard voldoende draagvlak?
4. Is opname op de lijst een passend middel om de adoptie te bevorderen?

Ieder van deze hoofdcriteria heeft deelcriteria die staan beschreven op de website van het Forum Standaardisatie. Dit hoofdstuk beschrijft per criterium het resultaat van de toetsing.

4.1 Toegevoegde waarde

De toetsingsprocedure wijst uit dat DCAT-AP-NL 3.0 voldoet aan het criterium ‘Toegevoegde waarde’.

Het opgestelde functioneel toepassingsgebied is:

 DCAT-AP-NL moet worden toegepast bij het uitwisselen van beschrijvingen (metadata) van datasets en dataservices (zoals API’s) uit verschillende domeinen (bijvoorbeeld tussen gegevenscatalogi), ten behoeve van de eenduidige vindbaarheid en herbruikbaarheid van datasets en dataservices door andere overheden, burgers en bedrijven, uit verschillende domeinen.

DCAT-AP-NL 3.0 is een Nederlands applicatieprofiel op de Europese standaard DCAT-AP-3.0 dat ervoor zorgt dat informatie over datasets (metadata) op een uniforme manier wordt vastgelegd en gedeeld om uitwisseling van metadata tussen verschillende Nederlandse datacatalogi uit verschillende domeinen te vergroten. De standaard sluit volledig aan op de Europese standaard DCAT-AP-3.0 waardoor ook de aansluiting met Europese datacatalogi wordt verbeterd.

DCAT-AP-NL 3.0 is generiek toepasbaar. Het doel van DCAT-AP-NL 3.0 is om de onderlinge uitwisseling van metadata van datasets en dataservices, zoals API’s, eenvoudiger en betrouwbaarder te maken. Het gaat om gegevensuitwisseling tussen bijvoorbeeld overheidsorganisaties of tussen verschillende domeinen zoals gezondheid, mobiliteit en milieu. Deze standaard is ook toepasbaar binnen het eigen domein, zolang dit niet conflicteert met domeinspecifieke metadata en domeinspecifieke standaarden.

De standaard kan ook naast of in combinatie met verschillende reeds opgenomen standaarden worden toegepast, zoals DCAT, ISO 19115 en ISO 19119 (onderdeel van Geo-standaarden), OpenAPI Specification (OAS) en NL GOV API Design Rules. Er zijn voor DCAT-AP-NL 3.0 geen concurrerende open standaarden bekend. Wel overlapt een deel van de metagegevens die DCAT en ISO 19115 specificeren met wat in de standaard Metagegevens voor duurzaam toegankelijke overheidsinformatie (MDTO) is gespecificeerd. Geonovum en Nationaal Archief hebben hiertoe een memo opgesteld over de samenhang, overeenkomsten en verschillen tussen de standaarden.

Verder overlapt de standaard niet met bestaande standaarden op de lijsten van het Forum Standaardisatie. Hoewel andere standaarden, zoals MDTO (beschrijven van overheidsinformatie) en TOOI (kennismodel voor overheidsinformatie) – beide momenteel in procedure bij Forum Standaardisatie – ook metadata specificeren, richten zij zich op andere domeinen en toepassingsgebieden. DCAT-AP-NL 3.0 vervangt deze standaarden niet, maar vult ze aan en draagt bij aan een samenhangend metadata-ecosysteem in wording waarin uitwisseling en interoperabiliteit centraal staan.

DCAT-AP-NL 3.0 is het Nederlandse profiel op de Europese DCAT-AP-3.0/DCAT-AP-HVD standaard. Hoewel DCAT-AP-3.0 op Europees niveau niet wettelijk is verplicht, wordt van organisaties wel verwacht dat zij voor het leveren van High Value Datasets (HVD) aan Europa gebruik maken van DCAT-AP(-HVD) en hun metadata publiceren gebaseerd op DCAT-AP-3.0 richtlijnen.

Er is een kwalitatieve businesscase voor DCAT-AP-NL 3.0. Deze maakt het voor organisaties eenvoudiger om te voldoen aan Europese richtlijnen (zoals rond ‘High Value Datasets’), verbetert de vindbaarheid en herbruikbaarheid van data en levert daarmee maatschappelijke en economische meerwaarde op. Door standaardisatie van metadata ontstaat meer interoperabiliteit en uniformiteit binnen de overheid, waardoor datasets domein-overstijgend beter ontsloten en gekoppeld kunnen worden. Dit sluit aan op Europese data space-ontwikkelingen en bevordert samenwerking. De meerwaarde van de standaard is geborgd doordat DCAT-AP-NL, samen met een aantal andere standaarden, het Nationaal Semantisch Vlak vormt zoals beschreven in de NORA. Daarnaast zijn binnen het OBDO recente afspraken gemaakt in het afsprakenstelsel FDS over het gebruik van DCAT-AP-NL, waarmee de standaard formeel is vastgesteld en breed wordt gedragen binnen het GDI-domein gegevensuitwisseling.

4.2 Open standaardisatieproces

De toetsingsprocedure wijst uit dat het beheer van DCAT-AP-NL voldoet aan het criterium ‘Open standaardisatieproces’, dusdanig om aan Geonovum het predicaat ‘Uitstekend beheer’ toe te kunnen kennen voor DCAT-AP-NL.

Het specificatiedocument van DCAT-AP-NL 3.0 is kosteloos beschikbaar. Het volledige beheerproces en wijzigingsprotocol zijn transparant en voor ieder vrij beschikbaar zonder dat er sprake is van belemmering. Geonovum kent voor het beheer van de standaard een (op BOMOS gebaseerd) proces voor het beheer van DCAT-AP-NL. Het besluitvormingsproces is toegankelijk voor alle belanghebbenden via de GitHub repository waarin discussies, besluitvorming, logboeken en ‘commit history’ inzichtelijk te volgen zijn. Naast de discussies op GitHub issues, waar eenieder een issue kan aanmaken, vindt besluitvorming indien noodzakelijk zoveel mogelijk plaats via consensusvorming in de werkgroep. De publieke werk- en ontwikkelomgeving van de standaard en producten van de standaard is de Geonovum GitHub. Hier publiceert de beheerder alle met de standaard samenhangende documentatie, zoals implementatiedocumenten waaronder het demoformulier. Geonovum organiseert een openbare consultatie voordat (een nieuwe versie van) DCAT-AP-NL wordt vastgesteld. Een consultatie wordt altijd aangekondigd, heeft een reële reactieperiode en de documentatie van de standaard wordt gepubliceerd via GitHub waarbij uit de status van het gepubliceerde document duidelijk is dat het een consultatieversie betreft.

De werkgroep komt minimaal één keer per jaar fysiek samen om te bespreken of het profiel nog voldoet of dat er een update nodig is. Afhankelijk van specifieke ontwikkelingen kan de frequentie van de werkgroep overleggen verhoogd worden.

Zoals in het functioneel toepassingsgebied beschreven staat richt DCAT-AP-NL 3.0 zich op het uitwisselen van metadata over datasets en dataservices. De ondersteuning van de standaard is daarop gericht. Voor domeinen zijn er vaak specifieke profielen (mobilityDCAT, Health-DCAT). Geonovum heeft geen uitgebreid budget en capaciteit om algemene DCAT(-AP) ondersteuning te bieden. Wel is er op de website een centrale ingang om informatie te delen over de standaard. Hier staat hoe men contact met Geonovum kan opnemen. Ook staat er een overzicht van helpdesks op de Geonovum website.

De standaard valt onder een Creative Commons Attribution 4.0 License. Dit betekent dat het werk onder de volgende voorwaarden mag worden gedeeld en gebruikt: bronvermelding, link naar licentie, wijzigingen vermelden.

4.3 Draagvlak

De toetsingsprocedure wijst uit dat DCAT-AP-NL 3.0 voldoet aan het criterium ‘Draagvlak’.

Overheidsorganisaties die worden geraakt door een verplichting van de standaard staan achter het verplichte gebruik van de standaard, zoals de leden van het Federatief Datastelsel (FDS), overheidsorganisaties in de Geonovum werkgroep en de organisaties die hebben deelgenomen aan de procedure. De belangrijkste stakeholders vanuit de overheid zijn betrokken bij de werkgroep en bij de ontwikkeling van de standaard. Tevens wordt DCAT-AP-NL 3.0 gebruikt door verschillende overheidsorganisaties.

In het afsprakenstelsel FDS verwijst FDS expliciet naar de gebruikte metadata-standaarden en verplicht daarin DCAT-AP-NL. Ook Developer.overheid.nl heeft aangegeven interesse te hebben in de metadata-beschrijving om API-documentatie te kunnen verbeteren. Logius is voornemens dit profiel in data.overheid.nl te implementeren. Ook Publieke Dienstverlening Op de Kaart (PDOK) is gestart DCAT-AP-NL 3.0 te implementeren in het NGR. Daarnaast zijn organisaties als HEALTH-RI, Rijkswaterstaat (RWS), Centraal Bureau Statistiek (CBS), Netwerk Digitaal Erfgoed (NDE), Dienst Centraal Milieubeheer (DCMR) en Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) hebben aangegeven dit profiel toe te willen passen.

Binnen de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA) en de Programmeringsraad Generieke Digitale Infrastructuur (PGDI) wordt het belang van DCAT-AP-NL 3.0 geborgd.

Meerdere leveranciers ondersteunen de standaard. De Geografisch Informatie Systeem (GIS) leverancier Esri Nederland geeft aan DCAT-AP-NL 3.0 standaard te willen ondersteunen. Verder wordt de standaard ondersteund door twee belangrijke open source-platforms, te noemen GeoNetwork en Comprehensive Knowledge Archive Network (CKAN). GeoCat is als commerciële partij leverancier van GeoNetwork en is daarmee nauw betrokken bij de ondersteuning.

Gebruikers kunnen de conformiteit van de implementatie van de standaard laten toetsen door de metadata conform het DCAT-AP-NL profiel te valideren met de SHACL-files die onderdeel vormen van de standaard. Hier wordt (nog) geen centrale voorziening voor aangeboden, maar er is algemene tooling beschikbaar zoals onder andere SHACL validator, Jena, Zazuko en RDFLib. De profielen en voorbeeldimplementaties zijn vrij te gebruiken.

4.4 Opname op de lijst bevordert adoptie

De toetsingsprocedure wijst uit dat DCAT-AP-NL 3.0 voldoet aan het criterium ‘Opname op de lijst bevordert adoptie’.

Opname van DCAT-AP-NL 3.0 op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst van het Forum Standaardisatie is nodig om het gebruik van de standaard bij de overheid te stimuleren. Door het afsprakenstelsel FDS, waarvoor het OBDO de meeste recente afspraken op 12 februari 2026 officieel heeft vastgesteld, dienen leden van het FDS te voldoen aan een versie van de DCAT-standaard. Om de keten dan goed te laten functioneren, is het noodzakelijk dat datacatalogi (incl. datacatalogi die een rol spelen bij het leveren van metadata aan EU-datacatalogi), de standaard toepassen.

Aanvullend bevordert het verplichten tot toepassing van DCAT-AP-NL 3.0 in de overheidsbrede werkgroep Metadata en het Stelsel van Metadatastandaarden de afstemming tussen verschillende meta datastandaarden. Dit draagt bij aan verdere uniformiteit en voorkomt versnippering in het gebruik van standaarden voor het beschrijven van overheidsinformatie en -data.

5 Niet meer aanbevelen DCAT

Het verplichten van DCAT-AP-NL 3.0 heeft implicatie voor de internationale standaard DCAT op de lijst Aanbevolen standaarden van Forum Standaardisatie. Het Forum Standaardisatie adviseert om de internationale standaard DCAT niet meer aan te bevelen aan de overheid door deze te verwijderen van de lijst aanbevolen standaarden.

DCAT (versie ‘Recommendation 16-01-2014’) staat sinds 2016 op de lijst aanbevolen standaarden van het Forum Standaardisatie. DCAT-AP-NL 3.0 is gebaseerd op deze standaard en bevat nadere afspraken voor de toepassing ervan binnen de Nederlandse context. Conform het uitgangspunt van het Forum Standaardisatie dat een verplichting van een profiel tevens de onderliggende standaard omvat, wordt met opname van DCAT-AP-NL op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst ook het gebruik van DCAT verplicht volgens de aangescherpte eisen uit het Nederlandse profiel DCAT-AP-NL 3.0. Een afzonderlijke vermelding van DCAT op de lijst aanbevolen standaarden voegt daardoor geen aanvullende waarde meer toe en is niet meer nodig.

6 Adviezen bij opname van de standaard

Het Forum Standaardisatie geeft de volgende adviezen bij plaatsing van DCAT-AP-NL 3.0 op de ‘Pas toe of leg uit’-lijst:

• Aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om binnen een jaar de onderlinge relaties tussen verschillende metadatastandaarden (waaronder DCAT-AP-NL, MDTO, en TOOI) in kaart te brengen (bij voorkeur via een vaststellingsprocedure) en te presenteren op een duidelijke, bij voorkeur visuele wijze.
• Aan Geonovum om Nederlandse termen op te nemen in de volgende versie(s) en updates van de documentatie van de standaard, omdat de doelgroep van de standaard breder is dan enkel Engels georiënteerde ontwikkelaars; immers ook voor niet-technische (de ‘business’) mensen is het relevant.
• Aan Geonovum om binnen een jaar de mogelijkheden te verkennen voor het vormen van een community voor DCAT-AP-NL, naast de bestaande werkgroep. Dit kan in de vorm van een actieve community, vergelijkbaar met NL-SBB Community of de MIM Community.