Verslag Forum Standaardisatie woensdag 8 april 2026

Vergadering	Forum Standaardisatie woensdag 8 april 2026
Agendapunt	1B
Documentnummer	FS-20260617.1B
Aan	Forum Standaardisatie
Van	Bureau Forum Standaardisatie
Bijlagen	Geen
Rechten	CC0 publieke domeinverklaring

1 Opening, agenda, verslag

Opening

Aanwezig: Gertjan van den Akker (NEN), Guido Bayens (Architectuurraad Digitale Overheid), Rudi Bekkers (TU Eindhoven), Serena Dorrestijn (RDI), Bert Jan Geveke (DUO-OC&W), Anton Grootendorst (IPO), Marc van Hilvoorde (FIN), Floor Jas (SURF), Gino Laan (RINIS), Benno Overeinder (NLnet Labs), Friso Penninga (Geonovum), Theo Peters (VNG Realisatie), Geert-Jan van de Ven (CIP), Marijn van Vliet (DINL), Marjan Vogel (Waterschapshuis), Bert Voorbraak (plv. voorzitter en secretaris, Logius), Renate de Vree (Betaalvereniging), Lindy van de Westelaken (BZK-directie Digitale Overheid), Larissa Zegveld (voorzitter)

Afwezig: Fleur Ter Borg (CIO-Rijk), Peter den Held (gemeente Rotterdam/G4), Mirjam Karmiggelt (GS1 Nederland), Anke Sikkema (EZ-directie Digitale Economie) 

Overige aanwezigen, te gast: Jochem van Galen (BFS), Wouter Kobus (BFS), Bart Knubben (BFS), Hans Laagland (BFS), Ludwig Oberendorff (BFS) Mathieu Paapst (BFS), Huib Snijders (BFS), Annemieke Toersen (BFS), Joram Verspaget (BFS)

Mededelingen

De voorzitter Larissa Zegveld opent de vergadering en heet iedereen welkom. Zij memoreert haar afwezigheid tijdens de vorige vergadering en bedankt haar vaste waarnemer Bert Voorbraak voor het overnemen van de honneurs. 

Nieuw Forumlid: Het Forum verwelkomt het lid Bert Jan Geveke (DUO-OC&W), tijdelijk voorzitter van de Architectuurraad Digitale Overheid.

Open Cloud Alliantie (OCA): Marijn van Vliet deelt de lancering van een initiatief van zeven Nederlandse Cloud partijen - waaronder Centric, Info Support, Intermax, KPN, Nebul, Previder en Uniserver - voor een soevereine, autonome Europese cloud op basis van open standaarden. De OCA wordt ondersteund door DINL en TNO. 

Theo Peters vult aan dat vier gemeenten momenteel experimenteren met 'Dabo' (digitale autonome omgeving overheid) om Europese alternatieven te testen. Hij stelt voor dat ook een keer in het Forum te belichten (na afronding tweede cloud onderzoek van het Forum).

Floor Jas benadrukt dat het in aanbestedingen nog steeds complex is om Europese partijen af te dwingen en stelt voor dat het Forum zoekt naar 'juridische mogelijkheden', zoals de eis dat een partij niet gedwongen mag worden om gegevens af te staan aan buitenlandse staten. 
Theo Peters meldt het voornemen om in de GIBIT (Gemeentelijke Inkoop bij IT) de maximale looptijd van SAAS-contracten te beperken tot 3 jaar.

Lindy van de Westelaken meldt dat vanuit de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) gesprekken zijn gevoerd met meer dan zestig marktpartijen over de inrichting van een open cloud en dat er, onder leiding van de nieuwe programmamanager Harm Ido van Vliet, een referentie-implementatie wordt ontwikkeld in samenwerking met Digilab.

Ter besluitvorming

a. Agenda

Akkoord met de voorliggende agenda. De agenda bevat documenten ter besluitvorming en ter bespreking, waarbij documenten ter kennisname (voortgangsnotitie) als aparte bijlage zijn meegestuurd en in principe niet inhoudelijk worden besproken op de forumvergaderingen.

b. Verslag en actiepunten Forum Standaardisatie 11 februari 2026

Akkoord. Geen verdere opmerkingen.

2 Open standaarden, lijsten

Ter besluitvorming

a. Forumadvies STIX en TAXII versie 2.1 verplichten aan de overheid, voor veiliger internet

Besluit: Het Forum stemt unaniem in met de versiewijziging naar STIX en TAXII versie 2.1 op de 'Pas toe of leg uit'-lijst en de aanscherping van het functioneel toepassingsgebied

b. Besluitnotitie Hervatting intakeprocedure SBOM

Besluit: De intakeprocedure voor SBOM wordt officieel hervat. De pauzering is opgeheven omdat nieuwe Europese normen (CRA) naadloos aansluiten op CycloneDX en SPDX. 

Benno Overeinder adviseert de experts die hier verder mee gaan om het functionele verschil tussen SPDX (licenties) en CycloneDX (componenten/security) goed mee te wegen. De voorzitter benadrukt de bestuurlijke uitlegbaarheid van een SBOM als 'ingrediëntenlijst' van software, essentieel voor snelle kwetsbaarheidsanalyses.

Closed-source leveranciers: Het Forum vraagt de experts om ook aandacht te besteden aan het risico dat Closed-source leveranciers hun SBOM-data vertrouwelijk houden, wat bij incidenten onwenselijk is, en er wordt voorgesteld dit goed te wegen in het expertadvies.

Ter bespreking

c. Bespreeknotitie Procedures

Het bureau kampt met een stuwmeer van 18 aangemelde standaarden. Deze toename is enerzijds positief, omdat het bewijst dat standaardisatie als sturend instrument wordt omarmd, maar anderzijds zet het de maximale doorlooptijd van zes maanden onder druk. Juridisch (Awb) is het niet toegestaan om aanmeldingen te prioriteren of te vertragen; ze moeten op volgorde van binnenkomst worden behandeld.

Het Forum besluit dat de stuurgroep oplossingsrichtingen gaat uitwerken om de procedure te stroomlijnen (slanker en slimmer inrichten), en dat er tegelijkertijd een claim voor extra capaciteit bij de opdrachtgevers wordt neergelegd. 

3 Open standaarden, adoptie

Ter besluitvorming

a. Meting Informatieveiligheidsstandaarden eind 2025

Bart Knubben presenteert de resultaten van de halfjaarlijkse meting. Bij webstandaarden is sprake van stagnatie, met uitzondering van RPKI (bijna 100%). E-mailbeveiligingsstandaarden (DNSSEC, DANE, IPv6) tonen groei, voornamelijk doordat Microsoft deze nu ondersteunt. Toch blijft de totale adoptie steken rond 50%, wat zorgelijk is gezien de noodzakelijke betrouwbaarheid van e-mailverkeer.

De aanbevelingen uit de meting zijn onder meer gericht op het gezamenlijk aanspreken van leveranciers, het verminderen van de wildgroei aan domeinnamen en de aanstaande verplichte overgang naar nieuwe NCSC TLS-richtlijnen. Aanvullend verzoek het Forum de aanbevelingen aan te scherpen: overheden moeten nieuwe leveranciers bij contractafsluiting direct verplichten aan de standaarden te voldoen.

Met inachtneming van het vorenstaande wordt de meting namens het Forum doorgeleid naar het OBDO.

Ter bespreking

b. Motie en voortgang uniforme domeinnaamextensie gov.nl

Dit traject heeft een lange (politieke)doorlooptijd.

c. Voortgang uitvoering meting leverancierstrends

Wouter Kobus presenteert een eerste impactanalyse waaruit blijkt dat het gebruik van 'Big Tech' (o.a. Microsoft, Akamai) fors toeneemt bij grote overheidsdomeinen, wat leidt tot verminderde leveranciersonafhankelijkheid en toenemende 'vendor lock-in'. 

Het Forum spreekt de zorg uit over deze digitale monocultuur aangaande leveranciers en verzoekt het BFS om hier publiciteit aan te geven. Ook ter ondersteuning van het Cloud-dossier waar een vergelijkbare trend gaande is.

d. Volledig vernieuwde website Open Publiceren: praktische keuzehulp voor open en leveranciersonafhankelijk publiceren.

De vernieuwde website 'Open Publiceren' is live. De forumeden worden opgeroepen de vernieuwde website 'Open Publiceren' te verspreiden binnen hun achterban.

e. Update sponsorschap en verspreiding IV-meting en Monitor Open Standaarden door Forumleden

Larissa Zegveld koppelt kort terug over de internationale conferentie 'Rules as Code' (ICTU) d.d. 10/11 maart jl. over semantische standaardisatie, waarbij het Forum op de zes gedefinieerde thema's een aanjagende rol blijft spelen. 

De 6 thema’s zijn: 1. High level commitment in government organisations, 2. Open source and open standards, 3. Common language and reference framework, 4. Shared education for the digital ready workforce, 5. Interdisciplinary cooperation en 6. Publication of common rules and services.

4 Presentatie

a. Instelling- en Benoemingsbesluiten Forum Standaardisatie

Mathieu Paapst geeft een toelichting op het nieuwe, permanente Instellingsbesluit dat op 1 januari 2026 met terugwerkende kracht in werking is getreden.

Precies 20 jaar na de oprichting heeft het Forum nu de formele status van een permanent adviescollege, waarbij leden op persoonlijke titel voor maximaal twee termijnen van vier jaar worden benoemd. Die termijn geldt niet met terugwerkende kracht, maar vanaf het huidige benoemingsbesluit (i.e. per 1 januari 2026).

Het takenpakket blijft zich overheidsbreed richten op advies, stimuleren van adoptie en beheer van lijsten. Nieuw toegevoegd is de expliciete taak voor "toetsing vooraf" bij grote ICT-projecten boven de 5 miljoen euro.

Strategische Visie. De voorzitter introduceert de visie "Forum 2.0": de doorontwikkeling van adviserend panel naar een gezaghebbende strategische autoriteit. Dit omvat de hele keten ("trap op, trap af"): van vroege internationale beïnvloeding tot (uiteindelijk) dwingende nationale implementatie en toezicht.

5 Staatssecretaris, Tweede Kamer, MIDO, OBDO en Forum Standaardisatie

Ter besluitvorming

a. N.v.t.

Ter bespreking

b. NDS en overige politieke ontwikkelingen

Lindy van de Westelaken licht de politieke transitie en herverdeling van portefeuilles toe. Het beleid rond de digitale overheid verschuift naar EZK, terwijl de realisatie en kaders bij BZK blijven.

Er wordt gewerkt aan de oprichting van een nieuwe 'Nederlandse Digitale Dienst' met structurele financiering, waarin taken zoals de adoptie van standaarden, overheidsbrede architectuur (NORA) en een doorbraakfunctie op complexe dossiers (zoals Cloud) worden ondergebracht.

De exacte positionering van het Forum en het Bureau binnen of naast deze dienst wordt momenteel verkend. 

Vanuit de NDS wordt ook gewerkt aan een investeringsagenda voor de prioriteit 'bouwstenen en standaarden'. Het Forum verzoekt het BFS vanuit de NDS een presentatie te laten verzorgen in een volgende Forumvergadering over deze investeringsagenda. 

c. SO-OBDO 31 maart 2026

In de voorbereidende OBDO-vergadering is volledige steun uitgesproken voor het Actieplan Standaarden, inclusief elementen als toetsing vooraf en het inrichten van toezicht. 

6 Internationaal

Ter besluitvorming

N.v.t.

Ter bespreking

Rudy Bekkers schetst de Europese context, waaronder de revisie van Verordening 1025/2012, de nieuwe termijn van het High Level Forum en trajecten rondom het digitale productpaspoort en dual-use technologieën.

Om vanuit het Forum proactief adequaat te sturen op het dossier internationaal, stelt de voorzitter voor een 'internationale kerngroep' binnen het Forum te formeren, onder leiding van Rudy Bekkers, om de Nederlandse invloed aan de juiste tafels structureel te vergroten. Het Forum reageert positief en gaat hiermee akkoord. Belangstellenden kunnen zich melden bij Rudy. 

Vervolgens presenteert Jochem van Gaalen zijn onderzoek naar educatie over standaardisatie in het Nederlandse hoger onderwijs. De conclusie is dat het onderwijs over standaarden te veel afhankelijk is van individuele, gemotiveerde docenten en dat institutionele borging ontbreekt.

Bevindingen en aanbevelingen op hoofdlijnen: 

• Duitsland, Oostenrijk en Frankrijk kennen vergelijkbare uitdagingen, maar hebben wél initiatieven ontwikkeld die standaardisatie verankeren.
• Het advies om, in samenwerking met NEN, een werkgroep op te richten om docenten te faciliteren met lesmateriaal en om aan te sluiten bij het aanstaande Europese certificaat voor standaardisatie. 
• Lindy van de Westelaken biedt aan te helpen met instroom en praktijkplekken via het Rijks I-traineeship (ODI).
• Gertjan van den Akker kondigt vanuit NEN de herstart aan van de Stichting Onderzoek, Onderwijs, Normalisatie en Standaardisatie (SOONS) en de aanstaande invulling van een bijzondere leerstoel aan de RSM.
• De voorzitter benadrukt tot slot de noodzaak om af te stappen van 'merktraining' (specifieke scholing in Big Tech-systemen) in het IT-onderwijs.

7 Rondvraag

Tijdens een kort rondje aan het einde van de vergadering spreken de leden hun waardering uit voor de inhoud en balans van de agenda.

Het 20-jarig jubileum van het Forum zal uitgebreid gevierd worden met in ieder geval een conferentie op maandag 21 september 2026.

Theo Peters meldt dat de programmeringstafels van het MIDO bezig zijn met een ronde vernieuwingsvoorstellen, waarbij het voornemen is om meer te programmeren vanuit die tafels. Dat is ook een kans voor het Forum.

8 Sluiting 

De voorzitter sluit de vergadering om 12.30 uur.