icoon standaard

Forum Standaardisatie zet zich in voor interoperabiliteit en leveranciersonafhankelijkheid via open standaarden

Het Forum Standaardisatie zet zich in voor open ICT-standaarden. Standaarden ondersteunen gegevensuitwisseling tussen ICT-systemen. De openheid zorgt ervoor dat iedereen de standaard kan gebruiken.

Wat zijn open standaarden? 

Een standaard is een afspraak die is vastgelegd in een specificatiedocument. Om gegevens uit te wisselen moeten ICT-systemen dezelfde standaard hebben geïmplementeerd. Voorwaarde is dan wel dat het specificatiedocument vrij te verkrijgen is.

Alle standaarden op de lijst van Forum Standaardisatie zijn ‘open’. Hiervoor hanteert het 4 kenmerken waaraan een standaard moet voldoen om als 'open standaard' aangemerkt te worden.

  1. De benodigde documentatie moet laagdrempelig beschikbaar zijn.
  2. Er mogen geen hindernissen zijn op het terrein van intellectueel eigendomsrecht.
  3. Er moeten voldoende inspraakmogelijkheden zijn voor stakeholders tijdens de (door)ontwikkeling van de standaard.
  4. De onafhankelijkheid en duurzaamheid van de standaardisatieorganisatie moeten verzekerd zijn.

De standaarden op de lijst worden door een toetsingsprocedure gehaald om te kijken of aan de criteria voor openheid voldoen. 

Waarom open standaarden?

De Nederlandse overheid hanteert een openstandaardenbeleid omdat open standaarden bijdragen aan interoperabiliteit en leveranciersonafhankelijkheid. Het gebruik van open standaarden in ICT-systemen bespaart kosten en verlicht administratieve lasten.

Interoperabiliteit

Interoperabiliteit betekent het kunnen uitwisselen van digitale gegevens tussen overheden onderling en tussen de overheid, bedrijven en burgers. Het gebruik van open standaarden verbetert deze communicatie omdat de ICT-systemen elkaar begrijpen.

Leveranciersonafhankelijkheid

Leveranciersonafhankelijkheid betekent meer keuzevrijheid van ICT-leverancier. Open standaarden zijn niet softwarespecifiek en kunnen door iedere leverancier worden ingebouwd in een ICT-systeem.

De lijst met open standaarden voor de publieke sector

Sinds 2008 beheert het Forum Standaardisatie een lijst met open standaarden voor de publieke sector. Welke standaarden hiervoor in aanmerking komen, wordt sinds 2018 ter besluitvorming voorgelegd aan het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid. Voorheen besloot het Nationaal Beraad van de Digicommissaris hierover en daarvoor het College Standaardisatie.

De lijst met open standaarden bestaat uit verplichte (pas toe of leg uit) en aanbevolen open standaarden.

Verplichte standaarden (pas toe of leg uit)

Sommige standaarden worden nog onvoldoende gebruikt binnen de publieke sector en zijn daarom verplicht (pas toe of leg uit). De verplichting geldt voor overheidsorganisaties. Dat wil zeggen: gemeenten, provincies, rijk, waterschappen en uitvoeringsorganisaties.

‘Pas toe’ houdt in dat vanaf het moment van aanschaf van ICT (een dienst of en product)
- wanneer deze aanschaf valt onder een toepassingsgebied die voorkomt op de lijst met verplichte standaarden- gekozen moet worden voor die dienst of dat product, waarbij gebruik gemaakt wordt van de standaard die bij dat toepassingsgebied op de lijst vermeld wordt. Een ICT-dienst of ICT-product valt vaak onder meer toepassingsgebieden, en zo zijn dan ook vaak meer standaarden relevant. De verplichting geldt overigens pas bij een aanschafwaarde van € 50.000 of meer.

Afwijken mag alleen als een dergelijke dienst of product naar verwachting in onvoldoende mate wordt aangeboden, onvoldoende veilig of zeker functioneert, of om andere redenen van bijzonder gewicht. De afwijking moet vervolgens gemotiveerd worden vastgelegd in de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag. Dit is de betekenis van ‘leg uit’.

Zie ook:
Artikel 3 van de instructie rijksdienst inzake aanschaf ICT-diensten en ICT-producten https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2008-837.html (inclusief de toelichting https://wetten.overheid.nl/BWBR0024717/2008-11-23(zonder de toelichting)

Voor de bevoegdheid van het OBDO
https://wetten.overheid.nl/BWBR0040648/2018-02-23
OBDO 18 april 2018

Aanbevolen standaarden

Aanbevolen standaarden zijn nieuw en veelbelovend óf worden al genoeg gebruikt maar moeten niet vergeten worden. Verplichten is daarom voorbarig óf niet nodig.

Voor niet-overheidsorganisaties geldt de hele lijst met open standaarden als een aanbeveling.

De taken van Forum Standaardisatie 

Forum Standaardisatie is door de Nederlandse overheid ingesteld om het gebruik van open standaarden te stimuleren. De taken van Forum Standaardisatie zijn:

  • De overheid adviseren over gebruik van open standaarden en standaardisatievraagstukken.
  • De lijst met verplichte en aanbevolen open standaarden voor de publieke sector beheren.
  • Standaarden toetsen voor opname op de lijst met open standaarden.
  • De toepassing van open standaarden binnen de publieke sector monitoren.
  • Doorverwijzen naar standaardisatieorganisaties.
  • Ondersteuning bieden aan overheidsorganisaties bij het schrijven van aanbestedingen voor ICT-aanschaf.
  • Informatie verschaffen over de toepassing van open standaarden binnen overheidsorganisaties. 

Forum Standaardisatie is onafhankelijk en beheert zelf geen standaarden, alleen de lijst met aanbevolen en verplichte open standaarden. Standaardorganisaties (zoals Logius, Geonovum enz.) beheren de standaarden.

Open standaarden zijn de norm

Het kabinet stelt de toepassing van open standaarden als norm in verschillende bestuursakkoorden. Voor alle organisaties binnen de publieke sector geldt daarom een 'pas toe of leg uit'-verplichting. Dit houdt in dat bij inkoop van ICT-producten en –diensten boven € 50.000, gevraagd moet worden om de open standaarden van de lijst, wanneer dat relevant is ('pas toe'). Wanneer een organisatie afwijkt van dit openstandaardenbeleid, kan dat alleen als zij dit rapporteert in het jaarverslag (‘leg uit’).

Video over open ICT-standaarden

Verwijzingen

Instellingsbesluit Sturing Digitale Overheid 2018

Instellingsbesluit Forum Standaardisatie 2018-2021

Instructie rijkdienst bij aanschaf ICT-diensten of ICT-producten