Open standaarden

icoon standaard

Het Forum Standaardisatie zet zich in voor open ICT-standaarden. Standaarden ondersteunen gegevensuitwisseling tussen ICT-systemen. De openheid zorgt ervoor dat iedereen de standaard kan gebruiken.

Wat zijn open standaarden 

Een standaard is een afspraak die is vastgelegd in een specificatiedocument. Om gegevens uit te wisselen moeten ICT-systemen dezelfde standaard hebben geïmplementeerd. Voorwaarde is dan wel dat het specificatiedocument vrij te verkrijgen is.

Alle standaarden op de lijst van Forum Standaardisatie zijn ‘open’. Hiervoor hanteert het 4 kenmerken waaraan een standaard moet voldoen om als 'open standaard' aangemerkt te worden.

  1. De benodigde documentatie moet laagdrempelig beschikbaar zijn.
  2. Er mogen geen hindernissen zijn op het terrein van intellectueel eigendomsrecht.
  3. Er moeten voldoende inspraakmogelijkheden zijn voor stakeholders tijdens de (door)ontwikkeling van de standaard.
  4. De onafhankelijkheid en duurzaamheid van de standaardisatieorganisatie moeten verzekerd zijn.

De standaarden op de lijst worden door een toetsingsprocedure gehaald om te kijken of aan de criteria voor openheid voldoen. Meer informatie over de toetsingsprocedure

Waarom open standaarden 

Het kabinet stelt de toepassing van open standaarden als norm in verschillende bestuursakkoorden. Voor alle organisaties binnen de publieke sector geldt daarom een 'pas toe of leg uit'-verplichting. Dit houdt in dat bij inkoop van ICT-producten en –diensten boven € 50.000, gevraagd moet worden om de open standaarden van de lijst, wanneer dat relevant is ('pas toe'). Wanneer een organisatie afwijkt van dit open standaardenbeleid, kan dat alleen als zij dit rapporteert in het jaarverslag (‘leg uit’). 

Interoperabiliteit en leveranciersonafhankelijkheid

De Nederlandse overheid hanteert een open standaardenbeleid omdat open standaarden bijdragen aan interoperabiliteit en leveranciersonafhankelijkheid. Het gebruik van open standaarden in ICT-systemen bespaart kosten en verlicht administratieve lasten.

Interoperabiliteit betekent het kunnen uitwisselen van digitale gegevens tussen overheden onderling en tussen de overheid, bedrijven en burgers. Het gebruik van open standaarden verbetert deze communicatie omdat de ICT-systemen elkaar begrijpen.

Leveranciersonafhankelijkheid betekent meer keuzevrijheid van ICT-leverancier. Open standaarden zijn niet softwarespecifiek en kunnen door iedere leverancier worden ingebouwd in een ICT-systeem.

Verplichte en aanbevolen standaarden

De open standaardenlijst van Forum Standaardisatie bestaat uit verplichte ('pas toe of leg uit') en aanbevolen open standaarden.

Verplicht ('Pas toe of leg uit') 

Voor alle organisaties binnen de publieke sector geldt een 'pas toe of leg uit'-verplichting. Dit betekent dat bij inkoop van ICT-systemen en –diensten boven € 50.000, organisaties verplicht zijn te vragen naar de relevante open standaarden met een 'pas toe of leg uit'-verplichting ('pas toe'). 

Als een organisatie ervoor kiest om een relevante open standaard met ‘pas toe of leg uit’-verplichting niet toe te passen, mag dat alleen als zij verantwoording hierover opneemt in haar jaarverslag (‘leg uit’). Deze rapportageverplichting is opgenomen in de Rijksgebegrotingsvoorschriften (RBV) van het ministerie van Financiën.

Voor open standaarden met een ‘pas toe of leg uit'-verplichting bestaat breed draagvlak  maar ze worden nog lang niet overal gebruikt. Daarom krijgen deze standaarden de status van 'pas toe of leg uit'.

Aanbevolen 

Aanbevolen open standaarden worden al breed gebruikt en zijn gangbaar. Verplichten is daarom niet nodig. Het kunnen ook standaarden zijn die in het begin van het adoptieproces zitten, maar waarvoor 'pas toe of leg uit' een te zwaar middel is. 

Publieke sector

Met de publieke sector wordt bedoeld:

  • Overheden (rijk, gemeenten, provincies en waterschappen).
  • Semi-overheden (uitvoeringsorganisaties zoals UWV en SVB).
  • Private instellingen met een publieke taak in de zorg (zorginstellingen zoals ziekenhuizen) en het onderwijs (zoals scholen en universiteiten).

De rol van Forum Standaardisatie 

Forum Standaardisatie is door de Nederlandse overheid ingesteld om het gebruik van open standaarden te stimuleren. De taken van Forum Standaardisatie zijn:

  • De overheid adviseren over gebruik van open standaarden en standaardisatievraagstukken.
  • De lijst met verplichte en aanbevolen open standaarden voor de publieke sector beheren.
  • Standaarden toetsen voor opname op de lijst met open standaarden.
  • De toepassing van open standaarden binnen de publieke sector monitoren.
  • Doorverwijzen naar standaardisatieorganisaties.
  • Ondersteuning bieden aan overheidsorganisaties bij het schrijven van aanbestedingen voor ICT-aanschaf.
  • Informatie verschaffen over de toepassing van open standaarden binnen overheidsorganisaties. 

Forum Standaardisatie is onafhankelijk en beheert zelf geen standaarden, alleen de lijst met aanbevolen en verplichte open standaarden. Standaardorganisaties (zoals Logius, Geonovum enz.) beheren de standaarden.

Video over open ICT-standaarden

 

Verwijzingen