1. De 'pas toe of leg uit' lijst lijkt willekeurig. Waarom deze standaarden en geen andere?

Het Forum Standaardisatie richt zich op standaarden voor gegevensuitwisseling. Standaarden voor andere toepassingen dan gegevensuitwisseling, bijvoorbeeld processtandaarden zoals PRINCE of ITIL, staan dus niet op de lijst. De lijst bestaat uit standaarden die belanghebbende overheidsorganisaties hebben aangemeld. Als u vindt dat er een standaard mist, dan kan u die bij ons aanmelden voor de lijst.

2. Wettelijk verplichte standaarden staan niet op de 'pas toe of leg uit' lijst. Waarom niet?

Wettelijke verplichting gaat boven het 'pas toe of leg uit' beleid. Daarom staan wettelijk verplichte standaarden niet op de 'pas toe of leg uit' lijst.

3. Is de reikwijdte van de 'pas toe of leg uit' lijst beperkt tot de rijksoverheid?

Nee. Voor alle (semi-) overheidsorganisaties ontstaat de verplichting om conform de standaarden in te kopen ('pas toe of leg uit'). De opname is een oproep aan alle (semi-) overheidsorganisaties in Nederland om deze standaard te gaan gebruiken. Aanvullend kunnen de leden van het Nationaal Beraad voor losse standaarden aanvullende adoptie afspraken maken om het gebruik te bevorderen. De te gebruiken standaarden worden afgesproken in het Nationaal Beraad Digitale Overheid waarin ook gemeente via KING/VNG, waterschappen en IPO zijn vertegenwoordigt, ook in het Forum Standaardisatie zijn KING en IPO vertegenwoordigd. Ook is de VISI standaard opgenomen in de softwarecatalogus voor gemeenten.

4. Geldt de 'pas toe of leg uit' verplichting ook voor zelfstandige bestuursorganisaties (ZBOs)?

De 'pas toe of leg uit' verplichting is voor andere overheden dan de Rijksoverheid (zoals gemeenten) vastgelegd in bestuursakkoorden en een besluit van het Nationaal Beraad Digitale Overheid. De rijksinstructie inzake de aanschaf van ICT producten en ICT dienstendient daarbij als uitgangspunt. Ook heeft een ZBO zich te houden aan de voor de Rijksoverheid geldende voorschriften qua informatiebeveiliging (zie art 41 Kaderwet zelfstandige bestuursorganen). In de praktijk pakken veel ZBOs het 'pas toe of leg uit' beleid zelf op.

5. Wanneer is een standaard 'open'?

Het Forum Standaardisatie hanteert vier kenmerken waaraan een standaard moet voldoen om als 'open standaard' aangemerkt te worden. Ten eerste moet de benodigde documentatie laagdrempelig beschikbaar zijn. Ten tweede mogen er geen hindernissen zijn op het terrein van intellectueel eigendomsrecht. Verder dienen er voldoende inspraakmogelijkheden te zijn voor stakeholders tijdens de (door)ontwikkeling van de standaard. Tot slot moet de onafhankelijkheid en duurzaamheid van de standaardisatieorganisatie verzekerd zijn.

6. Op welk moment moet mijn organisatie voldoen aan een standaard?

Bij elke aanbesteding moet u voor die aanbesteding relevante standaarden uitvragen die op de ‘pas toe of leg uit’ lijst staan. Dit geldt voor de aanschaf van software, hardware en ICT diensten, maar ook voor inhuur en (door)ontwikkeling. Het geldt voor nieuwe producten of diensten, maar ook voor voortzetting van reeds eerder verleende diensten en voor aanvulling op of wijziging van bestaande producten of diensten.

7. Moet mijn organisatie voldoen aan alle standaarden op de 'pas toe of leg uit' lijst?

Nee. Elke overheidsorganisatie moet bij ICT-aanbestedingen vragen om de voor die aanbesteding relevante open standaarden van de ‘pas toe of leg uit’ lijst. Van een relevante open standaard is sprake, als het betreffende ICT-product of -dienst valt binnen het functionele toepassingsgebied van die standaard, en als de aanbestedende organisatie bovendien valt binnen het organisatorische werkingsgebied van de standaard. De ‘pas toe of leg uit’ lijst vermeldt het functionele toepassingsgebied en het organisatorische werkingsgebied van elke standaard. Voor een aanbesteding kunnen meerdere open standaarden relevant zijn.

8. Wie controleert of wij standaarden van de 'pas toe of leg uit' lijst uitvragen?

Het Forum Standaardisatie publiceert ieder jaar een Monitor die het uitvragen van open standaarden bij de overheid meet en evalueert.

9. Mijn organisatie heeft voorkeur voor een standaard die niet op de lijst staat, mogen wij deze dan uitvragen?

Nee, het is verplicht om de open standaard op de 'pas toe of leg uit' lijst die van toepassing zijn, uit te vragen. Wel kan u het Forum Standaardisatie verzoeken om een standaard toe te voegen of te verwijderen van de 'pas toe of leg uit' lijst, of om het toepassingsgebied van een standaard aan te passen. Hier heeft het Forum Standaardisatie een procedure voor, die onder andere een openbare consultatie omvat.

10. Mijn organisatie doet functionele aanbestedingen. Kunnen wij dan wel naar specifieke standaarden vragen?

Ja, functioneel aanbesteden sluit het uitvragen van open standaarden niet uit. Ook als een leverancier moet voldoen aan open standaarden, heeft deze nog alle vrijheid van implementatie. Vergelijk het met het aanbesteden van de bouw van een brug of pont. Indien u functioneel aanbesteedt vraagt u naar een “constructie waarmee voertuigen van de ene oever naar de andere komen” maar u kunt daarbij wel degelijk aangeven dat het geleverde product aan beide oevers moet aansluiten op de rijweg (de standaard).

11. Verplicht het 'pas toe of leg uit' beleid alleen het uitvragen of ook het daadwerkelijk gebruik van de relevante standaarden?

De rijksinstructie inzake de aanschaf van ICT producten en diensten zegt: “Het kabinet heeft in het actieplan Nederland Open in Verbinding aangegeven dat het gebruik van open standaarden door overheidsorganisaties niet meer vrijblijvend is. In het actieplan is daartoe onder meer actielijn 2 aangekondigd. Deze instructie geeft invulling aan de bedoelde actielijn.”

12. Moeten wij ook open standaarden uitvragen voor systemen die intern zijn aan onze organisatie? (Moet onze netwerkprinter bijvoorbeeld IPv6 ondersteunen?)

Open standaarden hebben als doel de gegevensuitwisseling tussen overheidsorganisaties te ondersteunen. Indien uw organisatie een ICT systeem of dienst aanbesteedt, evalueer dan zorgvuldig of dit gegevensuitwisseling over de organisatiegrens met zich mee brengt. Met 'shared services' is dit vaak het geval. De netwerkprinter uit het voorbeeld lijkt op het eerste gezicht een organisatie intern systeem. Maar als het de printer een scan kan sturen naar een e-mail adres buiten de organisatie, dan kan IPv6 toch een relevante standaard zijn.

 13. De instructie rijksdienst bij aanschaf van ICT-diensten of ICT producten lijkt van toepassing te zijn op onze aanbesteding. Hoe kunnen wij bepalen welke open standaarden wij moeten uitvragen?

Gebruik de beslisboom op de website van het Forum Standaardisatie om de relevante open standaarden voor een aanbesteding te identificeren. Vervolgens kan u de bestekteksten gebruiken die het Forum Standaardisatie beschikbaar stelt.

14. Hoe vragen wij bij onze aanbesteding relevante open standaarden uit?

Het Forum Standaardisatie heeft bestekteksten opgesteld voor veel voorkomende ICT aanbestedingen waarin open standaarden moeten worden uitgevraagd. U kan deze gebruiken in uw aanbesteding.

15. Ik ben het ermee oneens dat een bepaalde standaard verplicht is. Wat kan ik doen?

Als u denkt dat een standaard ten onrechte verplicht is, dan kan u bij het Forum Standaardisatie een verzoek indienen om de standaard van de pas-toe-of-leg-uit lijst te verwijderen. Het Forum Standaardisatie heeft een procedure voor het verwijderen van een standaard van de lijst. De procedure omvat onder andere een openbare consultatie zodat ook andere geïnteresseerden zich over het voorstel tot verwijdering kunnen uitspreken.

16. Ik ben het niet eens met het toepassingsgebied van een standaard. Wat kan ik doen?

Als u denkt dat het toepassingsgebied van een standaard niet juist gedocumenteerd is, dan kan u bij het Forum Standaardisatie een verzoek tot wijziging indienen. Het Forum Standaardisatie heeft een procedure voor het wijzigen van het toepassingsgebied van een standaard. De procedure omvat onder andere een openbare consultatie zodat ook andere geïnteresseerden zich over het wijzigingsvoorstel kunnen uitspreken.

17. Ik wil een standaard aanmelden die niet op de lijst staat. Hoe doe ik dat?

U kunt nieuwe standaarden aanmelden voor de pas-toe-of-leg-uit lijst. Het Forum Standaardisatie heeft een procedure voor het toevoegen van een standaard aan de lijst. De procedure omvat onder andere een openbare consultatie zodat ook andere geïnteresseerden zich over het voorstel kunnen uitspreken.

18. Waar kan ik hulp krijgen bij het uitvragen en toepassen van een standaard?

Het Bureau Forum Standaardisatie kan u helpen bij het uitvragen en toepassen van een standaard. Wij ondersteunen u zelf of brengen u in contact met experts die u verder kunnen helpen.

19. Ontwikkelt het Forum Standaardisatie standaarden?

Nee, dat doen de beheerorganisaties. Vind de namen van de beheerorganisaties bij de standaarden op de lijst. Het Forum Standaardisatie beheert de lijst met open standaarden, die vooral bekend is geworden als de 'pas toe of leg uit' lijst, maar deze lijst bevat ook aanbevolen standaarden. Pas als een open standaard voldoende ontwikkeld is en tot op zekere hoogte geadopteerd, komt deze in aanmerking voor plaatsing op de lijs met open standaarden.